دانشگاه فردوسی مشهد زبان و ادبیات عربی 2008-7217 18 2 2026 06 22 The Phenomenology of Space in Naguib Mahfouz’s Khan al-Khalili Based on Gaston Bachelard’s the Poetics of Space پدیدارشناسی فضا در رمان «خان الخلیلی» نجیب محفوظ بر اساس بوطیقای فضا گاستون باشلار 87 107 48103 10.22067/jall.2026.97019.1620 FA شیوا صادقی استادیار گروه زبان و ادبیات عرب دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجه دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-5669-0640 محمد رضا بیگی استادیار گروه زبان و ادبیات عرب دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجه دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0003-2591-6499 Journal Article 2026 01 06 In modern novels, space has evolved beyond a physical backdrop into an active element that shapes identity and narrative meaning. Drawing upon Gaston Bachelard's phenomenology of space, this research explores the role of space in Naguib Mahfouz’s novel, Khan al-Khalili. The core problem of the study is how narrative spaces, particularly the house, drawers, chests, corners, and the dialectics of inside and outside, represent and organize the characters' lived experiences, memory, and imagination. Utilizing a qualitative-analytical method based on a phenomenological reading, the study extracts descriptive spatial propositions from the novel’s text to analyze them. In this approach, space is viewed not as a background, but as a dynamic factor shaping the actions and inner worlds of the characters. Findings indicate that the house in Mahfouz’s novel serves as the focal point for memory and the psychological continuity of the characters. Elements such as drawers and chests act as physical and mental repositories for safeguarding secrets and hidden experiences. Corners provide opportunities for introspection and the reconstruction of internal experiences in the face of failure. At the same time, the dialectic of inside and outside illustrates how characters' experiences form at the boundary between mental sanctuary and social pressure. Ultimately, this research shows that space in this novel is a meaning-making mechanism that, through poetic spatialization, contributes to the development of character identity and the narrative’s phenomenological richness. فضا در رمان‌های مدرن، فراتر از یک بستر کالبدی، به عنصری فعال در تکوین هویت و معنای روایی بدل شده است. این پژوهش با تکیه بر پدیدارشناسی فضا در اندیشه گاستون باشلار، به بررسی نقش فضا در رمان «خان الخلیلی» اثر نجیب محفوظ می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که فضاهای روایی، به ویژه خانه، کشوها و گنجه‌ها، گوشه‌ها و دیالکتیک درون و بیرون، چگونه تجربه زیسته، حافظه و تخیل شخصیت‌ها را بازنمایی و سازمان‌دهی می‌کنند. روش پژوهش کیفی–تحلیلی و مبتنی بر خوانش پدیدارشناسانه است که با استخراج گزاره‌های توصیفی مکان از متن رمان و تحلیل پدیدارشناختی آن‌ها انجام شده است؛ در این رویکرد، فضا نه به عنوان پس‌زمینه، بلکه به مثابه عاملی پویا در شکل‌دهی به کنش‌ها و جهان درونی شخصیت‌ها در نظر گرفته می‌شود. یافته‌ها نشان داد که خانه در رمان محفوظ، کانون تمرکز خاطره و تداوم روانی شخصیت‌هاست. جزئیات آن مانند کشوها و گنجه‌ها، به مثابه مخازن فیزیکی و ذهنی برای صیانت از رازها و تجربه‌های پنهان عمل می‌کنند. گوشه‌ها امکان خودکاوی و بازسازی تجربه درونی در مواجهه با ناکامی‌ها را فراهم می‌آورند و دیالکتیک درون و بیرون نشان‌دهنده شکل‌گیری تجربه شخصیت‌ها در مرز میان پناهگاه ذهنی و فشارهای اجتماعی است. در نهایت، پژوهش حاضر ثابت کرد که فضا در این رمان، سازوکاری معناساز است که از طریق فضاسازی شاعرانه، به تکوین هویت شخصیت‌ها و غنای پدیدارشناختی روایت یاری می‌رساند. https://jall.um.ac.ir/article_48103_5f798f5a3adcaeeca1ece15e954ae46f.pdf