دانشگاه فردوسی مشهد زبان و ادبیات عربی 2008-7217 18 1 2026 03 21 The Function of Narrative Time Components in the Representation of Collective Memory in the Novels of Abdulsalam al‑Ujayli (with Emphasis on Order and Duration in Gerard Genette’s Theory) کارکرد مؤلفه‌های زمان روایی در بازنمایی حافظه جمعی در رمان‌های عبدالسلام عجیلی (با تأکید بر نظم و تداوم در نظریه ژرار ژنت) 95 119 48230 10.22067/jall.2026.98007.1642 FA منیره زیبائی استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-7558-0068 Journal Article 2026 02 26 Narrative time is one of the most important structural components of narrative, playing an active role in producing meaning and representing historical experience. Drawing on Gérard Genette’s narratological theory, the present study investigates the function of narrative time in representing collective memory in the novels of Abd al-Salam al-Ujayli, with particular emphasis on the two components of order and duration. The study aims to show how the manipulation of the narrative temporal structure, beyond its formal function, contributes to the reconstruction of historical memory and the collective lived experience of society. The research adopts a descriptive-analytical approach based on qualitative textual analysis. Within this framework, the components of narrative time are identified and examined based on Genette’s theoretical categories and by extracting indicative examples of breaks in narrative order (analepsis and prolepsis), as well as transformations in narrative duration (deceleration and acceleration), which are analyzed in terms of their semantic and historical functions.The findings show that the organization of narrative time in al-Ujayli’s novels, through the predominance of analepsis and the uneven distribution of narrative duration, serves to represent the historical experience and the formation of collective memory. The characters’ recurrent returns to memories associated with events such as the October War, the construction of the Euphrates Dam, and the experience of Arab unity turn the past into an active element in the interpretation of the present. In addition, descriptive pauses, dialogue scenes, especially those that connect individual experience to broader social and historical contexts, and the techniques of summary and ellipsis contribute to a selective foregrounding of certain moments in contemporary Syrian history, such as the consequences of the collapse of Arab unity and the displacement of peasants following large-scale developmental projects, while downplaying others. As a result, collective memory in these novels is represented as a fragmented and continually reinterpretable experience. زمان روایی از مهم‌ترین مؤلفه‌های ساختاری روایت است که می‌تواند نقشی فعال در تولید معنا و بازنمایی تجربه تاریخی ایفا کند. پژوهش حاضر با تکیه بر نظریه روایت‌شناختی ژرار ژنت، به بررسی کارکرد مؤلفه‌های زمان روایی در بازنمایی حافظه جمعی در رمان‌های عبدالسلام عجیلی می‌پردازد و به طور خاص بر دو مؤلفه «نظم» و «تداوم» تمرکز دارد. هدف پژوهش آن است که نشان دهد چگونه دست‌کاری ساختار زمانی روایت، فراتر از کارکردهای صوری، در بازسازی حافظه تاریخی و تجربه زیسته جمعی جامعه نقش‌آفرین است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر تحلیل کیفی متن است. در این چارچوب، مؤلفه‌های زمان روایی بر پایه مقولات نظری ژنت شناسایی و بررسی شده‌اند و با استخراج نمونه‌های شاخص گسست در نظم روایی (گذشته‌نگری و آینده‌نگری) و نیز دگرگونی‌های تداوم روایی (کندسازی و شتاب)، کارکرد معنایی و تاریخی این شگردها تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سازمان‌دهی زمان روایی در رمان‌های عجیلی با غلبه گذشته‌نگری و نامتوازن بودن تداوم روایت، در خدمت بازنمایی تجربه تاریخی و شکل‌گیری حافظه جمعی قرار دارد؛ به گونه‌ای که بازگشت‌های مکرر شخصیت‌ها به خاطراتی در پیوند با رخدادهایی چون جنگ تشرین، ساخت سد فرات و تجربه وحدت عربی، گذشته را به عنصری فعال در تفسیر اکنون تبدیل می‌کند. همچنین درنگ‌های توصیفی، صحنه‌های گفت‌وگو به ویژه گفت‌وگوهایی که تجربه فردی را به بستر اجتماعی و تاریخی پیوند می‌زنند، و شگردهای خلاصه و حذف، با برجسته‌سازی گزینشی مقاطعی از تاریخ معاصر سوریه مانند پیامدهای شکست وحدت عربی یا جابه‌جایی فلاحان در پی پروژه‌های توسعه‌ای، و کم‌رنگ‌سازی برخی دیگر، حافظه جمعی را به صورت تجربه‌ای گسسته و بازخوانی‌شونده بازنمایی می‌کنند. https://jall.um.ac.ir/article_48230_b380daa278888a81d3a803e941b93dd4.pdf