نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه رازی

چکیده

ژرار ژنت، داستان را به عنوان یک «پیام روایی» در نظر می‌گیرد و با رویکردی نظام‌مند به مطالعة داستان‌ می‌پردازد. وی با طرح الگوی زمان و تعیین عوامل مؤثر در تعلیق و شتاب یک داستان از منظر زمانی، سعی می‌کند تا میزان دخل و تصرف راوی در نقل یک داستان را مورد ارزیابی قرار دهد و از این طریق، معانی برجسته و زمان‌های مردة داستان را مشخص کند. داستان کوتاه «مرتا البانیة» جبران خلیل جبران با هدف ترسیم عواقب زیان‌بار فقر و محرومیت در زندگی دختران و زنان بی‌سرپرست با رمزپردازی از طبیعت نوشته شده است. این مقاله سعی دارد تا سرعت روایت و حرکت های زمانی این داستان را بر اساس چهار تکنیک الگوی زمان مند ژنت یعنی «خلاصه، حذف، وقفة توصیفی و نمایش صحنه» مورد بررسی قرار دهد و با استفاده از روش تحلیلی ـ توصیفی و با استناد به نمونه‌هایی از داستان، میزان تأویل‌پذیری معنایی داستان را با استفاده از بررسی ساختاری نشان دهد و به این سؤال پاسخ دهد که شتاب و کاهش سرعت داستان، تا چه میزان متأثر از اغراض معنایی آن بوده است و مهمترین تکنیک‌های کاهش و افزایش شتاب آن کدامند؟ در پایان مشخص شد که زمان در این داستان به دو بخش تولد تا نوجوانی قهرمان داستان، و شب پایانی زندگی وی قابل تفکیک است. حرکت زمانی داستان در بخش اول از سرعت و شتاب بالایی برخوردار بوده و دو تکنیک حذف و خلاصه بیشترین کاربرد را داشته اند؛ اما در بخش دوم که نقطة اوج داستان به حساب می‌آید، دارای شتاب منفی است و دو تکنیک وقفة توصیفی و نمایش صحنه سبب کاهش سرعت گفتمان نسبت به داستان شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

بارت، رولان و آخرون (1992)، طرائق تحلیل السرد الأدبی (دراسات)، ترجمة: مجموعة من الباحثین، الطبعة الأولی، المغرب: منشورات اتحاد کتاب المغربی.
پرینس،جرالد (1391)، روایت‌شناسی شکل و کارکرد روایت،ترجمة محمدشهبا، تهران: مینوی خرد.
تولان، مایک، روایت شناسی، درآمدی زبان شناختی انتقادی، مترجمان: سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی، تهران: سمت، 1386ش.
جبر، جمیل،(1981)، جبران خلیل جبران فی حیاته العاصف ، بیروت، مؤسس نوفل، الطبع الأولی،
جبران خلیل، جبران (2012)، عرائس المروج، ضبط و شرح:سامی الخوری، بیروت: دار الجیل.
جنیت، جرار (1997)، خطاب الحکایة بحث فی المنهج، ترجمة: محمد معتصم وعمر حلّی وعبدالجلیل الأزدی، الطبعة الثانیة، القاهرة: المجلس الأعلی للثقافة.
حسینی، صالح (1371)، نیلوفر خاموش، تهران، انتشارات نیلوفر، چاپ اوّل.
ریمون- کنان، شلومیت. (1387)، روایت داستانی: بوطیقای معاصر. ترجمه ابوالفضل حری. تهران: نیلوفر.
القصراوی، حسن (2004)، الزمن فی الروایة العربیة، ط1، بیروت: المؤسسة للدراسة والنشر
مارتین، والاس (1382)، نظریه های روایت. ترجمه ی محمد شهبا. تهران: هرمس.
حری، ابوالفضل (1387)، «احسن القصص: رویکرد روایت شناختی به قصص قرآنی». فصلنامه‌ی نقد ادبی. مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه تربیت مدرس. س1. ش2. صص 83-122.
شریح، محمود (2004)، «داستان کوتاه عربی» مترجم: نرگس قندیل زاده، مجلۀ الآداب، شماره 52، صص: 21 ـ 9.
Cohan, Steven and Linda M. Shres (2001), Telling Stories: ATheoretical Analasis of Narative Fiction and New York: Rouledge
Lothe, Jakob (2000) Narative in fection and Film: an Introduction New York: Oxford University Prss.
CAPTCHA Image