زبان و ادبیات عربی

چکیده إنّ للقرآن الکریم وجوها إعجازیة کثیرة، والإعجاز البیانی واحد منها؛ وتظهر جمالیات الإعجاز البیانی فی القرآن الکریم بأشکال عدیدة، وترتبط تلک الجمالیات بالمباحث البلاغیة التی تتشکل منها الصورة الفنیة التی تدل على المعنى المقصود. وتکمن أهمیة الموضوع فی الکشف عن أهمیة الدلالة والصورة الفنیة فی النص القرآنی، وتهدف هذه الدراسة إلى الوقوف على جمالیة النص القرآنی فی سورة الکهف. وإننّا فی البحث اتبعنا المنهج الوصفی التحلیلی وذلک على النحو التالی: أولاً: التصویر المعتمد على التشبیه: وهو من أکثر الأنواع البیانیة ظهوراً فـی الأدب وبجمیع أنواعه، وقد تناوله الدارسون لتعریفه وتحدید أهدافه ومنها: عقد مقارنة تجمع بین طرفین التشبیه لاشتراکهما فی صفة، وهناک فوائد للتشبیه قد لاتتحقق إلاّ به، ثانیاً: جمالیة التصویر بالکنایة: فالکنایة أسلوبٌ تعبیری یعتمد على التلمیح، حیث یتجاور فیه المعنى الحقیقی مع المعنى المجازی. فهی لفظٌ یحتمل کلا المعنیین، لکن المقصود به فی السیاق هو المعنى المجازی، دون أن ینتفی إمکانیة فهم المعنى الحقیقی، لأنّ الکنایة تعلقت بالمعانی لا بالألفاظ. ثالثاً جمالیة التصویر بالاستعارة؛ وتُعرّف الاستعارة على أنها تشبیه حُذِفَ أحد طرفیه، المشبه أو المشبه به، وتعد من المجاز اللغوی، بمعنى أنها لفظ اُسْتُعمِل فی غیر ما وضع له لعلاقة المشابهة، ومن هذا المنطلق یحاول البحث الإجابة علی هذه الأسئلة: ما هی جمالیة الصور الفنیة؟ کیف تتجلی جمالیة الصور الفنیة فی سورة الکهف وما أثر الصور الفنیة فی سورة الکهف للمتلقی؟ تشیر نتائج البحث بأن الصور الفنیة تتجلی فی سورة الکهف بأشکال عدیدة منها التشبیه والکنایة والمجاز والاستعارة، وهذه الصور أثرت فی روح وعقل المتلقی، وعبّرت عن الصورة المتخیّلة للمعنی الذهنی والحالة المحسوسة والمشهد المنظور.
 
 
 

چکیده زبان بدن، تکنیکی ارتباطی به شمار می‌رود که انسان‌ها از آن برای بیان احساسات و دلالت‌های مختلف بهره می‌گیرند. زبان بدن، ترجمان حالت‌ها و اندیشه‌های آدمی است. این مهارت ارتباطی در گسترۀ علم لغت، روان‌شناسی رفتاری و تربیتی قرار دارد. زبان بدن در متون ادبی و قرآن کریم به کرّات مورد استفاده قرار گرفته است. فراگیری اصول و فنون زبان بدن، اقدام مؤثری برای رمزگشایی بسیاری از دلالت‌های نهفته در عبارات است و این امر برای پژوهشگران قرآنی بسیار مهم می‌نماید؛ زیرا با بازگشایی رمز آیات، می‌توان از روساخت به ژرف‌ساخت معنایی آن‌ها پی برد. در این مقاله علاوه بر تعریف زبان بدن و ارائۀ تاریخچۀ مختصری از این علم، به ذکر دلالت‌های زبان بدن در قرآن کریم با تأکید بر زبان دست و شرح نکات بلاغی آن‌ها پرداخته شده است. مهم‌ترین دلالت‌های زبان دست در قرآن را می‌توان: بخل، تأسف، ترس، سکوت، غم، تعجب و حیرت برشمرد. از جمله نکات بلاغی آیات زبان بدن می‌توان به آرایه‌هایی نظیر استخدام جز به جای کل، تشبیه و استعاره اشاره نمود. قرآن کریم، زبان بدن را مهارت ارتباطی هر دو گروه مؤمنان و کفار دانسته است. با این تفاوت که کفار از این سازوکار ارتباطی برای استهزاء، انکار و تحقیر و مؤمنان برای بیان اندوه، مسرت، شرم و شگفتی استفاده نموده‌اند.