خوانشی نشانه شناختی بارویکردی لایه ای از زبان شعری امل دنقل مطالعه موردی قصیده «البکاء بین یدی زرقاءالیمامه

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته ی دکتری رشته زبان وادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

2 استاد گروه زبان وادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

چکیده
نشانه‌شناسی، روش نقدی متن محوری است که با رویکردی نظام­مند به مطالعه همه عواملی که در تولید و تفسیر معنا یا در فرایند دلالت شرکت دارند، می‌پردازد. امل‌دنقل به‌عنوان فردی از جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند و شاعری ملتزم به اجتماع خود که دغدغه­مند است، زبان را ابزاری برای واکنش‌هایی مستقیم و غیرمستقیم علیه گفتمان­های قدرت ساز عصر خود پنداشته و اشعار وی تبدیل به متونی هدفمند گردیده‌اند؛ لذا این جستار با تکیه‌بر روش توصیفی –تحلیلی قصیده «البکاء بین یدی زرقاء الیمامة» امل دنقل را مدنظر قرارداده  و سعی دارد با بررسی گزینش‌های زبانی در سطوح مختلف زبانش باورها، عقاید و اندیشه‌های خود که را در ساختار زبان ریخته و بر مخاطب خویش القا  کرده را بنمایاند این خوانش، متن قصیده را به مثابه شبکه‌ای از رمزگان، در چارچوبی منسجم و با رویکردی لایه‌ای نشانه‌ها را در سطوح عنوان، لایه آوایی، لایه واژگانی و لایه نحوی- بلاغی بررسی می‌کند، نشانه‌ها در متن از خلال دو محور هم‌نشینی و جانشینی و با توجه به سیاق و فضای حاکم بر قصیده از کارکرد ارجاعی خود دور شده و دلالت‌هایی سیاسی- اجتماعی می‌گیرند و درنتیجه از خلال تحلیل و بررسی نشانه‌ها و دلالت‌های متن به معنی پنهان یا معنی عمیق قصیده که همان هجو سیاسی حکام،  سرزنش ملت عربی و دعوت به شورش علیه شرایط است می‌رسیم.

کلیدواژه‌ها


الاحمر. فیصل( 2010). معجم السیمیائیات. الطبعۀ الاولی.الجرائر: درالعربیه للعوم ناشرون.
2. اسماعیل. عزالدین(1996). الشعر العربی المعاصر قضایا و ظواهره. الطبعۀ الثالثة. قاهره: دارالفکرالعربی.
3. انیس. ابراهیم( 1952). موسیقی الشعر. الطبعۀ الثانیة. مصر: مکتبه الانجلو المصریۀ.
4. جرجانی. عبدالقاهر(1948). اسرارالبلاغه. شرح احمد مصطفی مراغی بک. الطبعةالاولی. قاهره: مطبع الاستقامه.
5. چندلر. دنیل(1387). مبانی نشانه‌شناسی. ترجمه مهدی پارسا. چاپ دوم. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
6. دنقل. أمل(1987). الاعمال الشعریة الکاملة. مقدمه عبدالعزیز مقالح. الطبعة الثالثة. قاهره: مکتبة مدبولی.
7. الدوسری. احمد(2004). أمل دنقل شاعر علی خطوط النار. الطبعۀ الثانیۀ. بیروت: المؤسسۀ العربیۀ للدراسات و النشر.
8. زرکلی. خیر الدین(1952). اعلام. جلد سوم و پنجم. بی جا: مطعبة کوستاتسوماس.
9. سجودی. فرزان(1387). نشانه‌شناسی کاربردی. چاپ اول.  تهران: نشر علم.
10. سرلو. ادواردو(1388). فرهنگ نمادها. ترجمه مهرانگیز اوحدی. چاپ اول. تهران: نشر دستان.
11. صفوی. کوروش(1393). آشنایی با نشانه شناسی ادبیات. تهران: نشر علمی.
12. عباس. احسان(1998). خصائص الحروف و معانیها. دمشق: اتحاد کتاب العرب.
13. عبید. محمدصابر(2001). القصیده العربیة الحدیثة من البنیة الدلالیة الی البنیة الإیقاعیة. دمشق: اتحاد الکتاب العرب.
14. عشری زاید. علی(2002). عن بناء القصیده العربیۀ الحدیثه. الطبعۀ الرابعۀ ریاض: مکتبۀ إبن‌سینا.
15. ___________ (1997). استدعاءالشخصیات التراثیة فی الشعر العربی المعاصر. قاهره: دارالفکر العربی.
16. عصام خلف. کامل( 2003). الاتجاه السیمیولوژی ونقدالشعر. قاهره. دار فرحة للنشر وتوزیع.
17. عویس. محمد(1998). العنوان فی‌الادب العربی (النشأۀ والتطور). مصر: مکبتۀ الانجلو المصریۀ.
18. الغرفی. حسن(2001). حرکیة الایقاع فی الشعر العربی المعاصر. المغرب: افریقیا الشرق.
19. قمیحه. جابر(1987). التراث الانسانی فی شعر أمل دنقل. الطبعۀ الاولی. قاهره: دارالهجر للطباعۀ و النشر.
20. کالر. جاناتان(1388). در جستجوی نشانه‌ها. ترجمه لیلا صادقی و تینا امراللهی. چاپ اول. تهران: نشر علم.
21. گیرو. پیر(1380). نشانه شناسی. ترجمه محمد نبوی. تهران: انتشارات آگاه.
22. المساوی. عبدالسلام(1994). البنیات الدالۀ فی شعر أمل دنقل. دمشق: اتحاد الکتاب العرب.
23. مطر. عبدالعزیز(1998). علم اللغه و فقه اللغۀ. قطر: دارقطربن الفجاءۀ.
24. مکاریک. ایرنا ریما(1388). دانشنامه نظریه های ادبی معاصر. ترجمه مهران مهاجرومحمدنبوی. چاپ سوم. تهران: آگاه.
25. میدانی. ابوالفضل(احمد بن محمد النیشابوری)(1961). مجمع الامثال. جلد اول. بیروت: مکتبة الحیاة.
26. نورگا. نینا(1394). فرهنگ سبک شناسی. ترجمه: احمد رضایی و مسعود فرهمند. تهران: مروارید.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.