واکاوی جامعه‌شناختی ادبی در داستان کوتاه «الزیف» بر اساس اسلوب لوسین گلدمن

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران،

چکیده
علم جامعه­شناسی ادبیات، دانش گسترده­ای است که دربردارنده­ی مجموعه­ی وسیعی از افکار و نظریات متفکران پیرامون پیوند میان ادیب و جامعه­ی وی است. ازاین‌رو مطالعات ادبی بر مبنای نظریات این اندیشمندان، گامی استوار و ضروری در زمینه­ی نقد متون ادبی به شمار می­رود و چه‌بسا نتیجه­ی پژوهش­های ادبی فارغ از این­گونه مطالعات ابتر است. یکی از اندیشمندان جامعه­شناسی ادبیات لوسین گلدمن است که بنیان­گذار سبکی نوین در این حوزه به شمار می­رود. شیوه­ی او به ساخت­گرایی تکوینی شهرت یافته است. او معتقد است اثر ادبی نتیجه­ی فرهنگ و آگاهی جمعی طبقه، عصر و یا نسل نویسنده است. لذا در روش خود در پیِ ایجاد ارتباطی معنادار میان اثر ادبی و مهم­ترین جنبه­های زندگی اجتماعی است. نجیب محفوظ داستان­پرداز و رمان­نویس معاصر مصر ازجمله نویسندگانی است که در آثارش به دنبال بیان آمال و محنت­های جامعه و طبقه­ی اجتماعی خود می­باشد. به‌گونه‌ای که از خلال بررسی آن‌ها به شیوه­ی ساخت­گرایی تکوینی، می­توان به پیوندهای وثیق ساخت درونی و ادبی این آثار با نگرش و آگاهی جمعی طبقه­ی اجتماعی نویسنده پی برد. ازجمله‌ی این آثار داستان کوتاه «الزیف» از مجموعة داستانی «همس الجنون» اوست؛ پژوهش حاضر به‌منظور بررسی این داستان کوتاه، نظریه­ی لوسین گلدمن را چراغ راه خود قرار داده است. بدین منظور ساختار داستان در دو سطح تفسیری – یعنی دریافت درون­متنی همچون بررسی ساختار معنایی- و سطح تشریحی –یعنی تحلیل بستر اجتماعی و فرهنگی داستان- مورد کاوش قرار می­گیرد. یافته­های پژوهش نشان می­دهد عناصر این داستان دارای ویژگی­هایی است که بیان­گر پیوند عمیق داستان با جامعه ­ی نجیب محفوظ است؛ همچنین نشان­ می­دهد که داستان ثمره­ی جهان­بینی و آگاهی جمعی گروهی است که نویسنده به آن تعلق دارد.

کلیدواژه‌ها


 
1. أسود، فاضل. (1448). الرجل و القمة بحوث و دراسات. الطبعة الثانیة. قاهرة: دارالجیل.
2. پوینده، محمدجعفر. (1381). جامعه، فرهنگ، ادبیات لوسین گلدمن. تهران: نشر چشمه.
3. حسن، رجب. (1393). نجیب یقول. قاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
4. حمدانی، حمید. (1990). بنیة النص السردی. بیروت: دار البیضاء.
5. زیما، پیرو. (1377). جامعه­شناسی رمان از نظرگاه گلدمن، مترجم: محمدجعفر پوینده. تهران: انتشارات نقش جهان.
6. ستوده، هدایت­الله. (1378). جامعه­شناسی در ادبیات فارسی. تهران: انتشارات آوای نور.
7. شمیسا، سیروس. (1378). عنصر داستان. تهران: انتشارات سمت.
8. عطیة، أحمد محمد. (1997). مع نجیب محفوظ. بیروت: دارالجیل.
9. گلدمن، لوسین. (1382). نقدتکوینی. مترجم: محمدتقی غیاثی. تهران: انتشارات آگاه.
10. محفوظ، نجیب. (1990). المؤلفات الکاملة. ج 1. بیروت: مکتبة لبنان.
11. ندیم خشفة، محمد. (1977). تأصیل­النص. مرکز الإنماء الحضاری.
12. وادی، طه. (د.ت). مدخل إلی تاریخ الروایة المصریة. الطبعة الثانی. قاهره: دارالنشر للجامعات.
13. ایزانلو، امید. (1393). تحلیل و نقد جامعه­شناختی داستان­های جلال آل احمد و نجیب محفوظ (رساله دکتری). قابل بازیابی از گنج، پایگاه اطلاعات علمی ایران
 (http://gang.irandoc.ac.ir/#/search? key words = امید ایزانلو) 
14. عسگری، آزاده. (1394). نقد جامعه­شناختی رمان السکریه اثر نجیب محفوظ از دیدگاه لوسین گلدمن(پایان­نامه ارشد). قابل بازیابی از گنج، پایگاه اطلاعات علمی ایران
(http://gang.irandoc.ac.ir/#/search? key words =گلدمن )
15. شهبازی، آرزو و دیگران. (1393). «نقد ساخت­گرایی تکوینی رمان همسایه­ها اثر أحمد محمود». فصلنامه تخصصی مطالعات داستانی. سال دوم. شماره سوم. صص 91-66.
16. عبداللهی، حسن و امید ایزانلو. (1391). «تحلیل جامعه­شناختی رمان «زقاق المدق» از نجیب محفوظ». پژوهش­نامة نقد ادب عربی. شمارۀ4. صص 126-105.
17. معروف، یحیی و مسلم خزلی. (1395). «تحلیل روانشناسانه رمان زقاق المدق اثر نجیب محفوظ». فصلنامه علمی- پژوهشی نقد ادب معاصر عربی. سال ششم. شماره سیزده پیاپی. صص235 -213.
18. ولی­پور­ هفشجانی، شهناز. (1387). «لوسین گلدمن و ساخت­گرای تکوینی». مجله دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان. سال 7. شماره 25. صص 143-129.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.