بازتولید رمزگان سروده «لِکُلّ امرِئٍ مِن دَهرِهِ ما تَعَوّدا» متنبی (بر اساس الگوی رمزگان رولان بارت)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

گل افروز محبی ¹

روح الله صیادی نژاد ²

امیرحسین رسول نیا ²

عباس اقبالی ³

¹ دانشجوی دکتری زبان عربی دانشگاه کاشان، ایران

² دانشیار گروه عربی دانشگاه کاشان، ایران

³ استاد گروه عربی دانشگاه کاشان، ایران

https://doi.org/10.22067/jallv16.i4.2202-1107

چکیده

نقد ساختاری ازجمله تحلیل­هایی است که در راستای معنازایی در قرن بیستم و در پی نشانه­شناسی سوسوری به شکوفایی رسید. «رولان بارت» _نشانه­شناس و نظریه­پرداز فرانسوی_ از­ جمله منتقدان ساختارگرایی است که اهمیّت نظریاتش در پی تحوّل­زایی و ماجراجویی نشانه­شناختی و ایجاد نوعی نشاط فکری در تحلیل­ها، نقد مدرن و جریان ساختارگرایی می­باشد. وی مدلی را مبتنی بر رمزگان جهت تحلیل متن ارائه ­نموده ­است که از ورای آن و با کمک بافت متن می­توان بدون نیاز به حضور مؤلف و تنها به کمک زبان گویای متن به تحلیل ساختار متون مختلف پرداخت. این مدل معناساز که رمزگان را صدای متن می­شناسد متشکل از رمزگان هرمنوتیک یا معمّایی، رمزگان پروآیرتیک یا کنشی، رمزگان معنابنی یا ضمنی، رمزگان نمادین یا تقابلی و رمزگان فرهنگی یا ارجاعی است. هدف اصلی این مقاله، کاربرد رویکرد تحلیل بارت جهت معناکاوی و تفسیر متن سروده­ی (لِکُلِّ امرِئٍ مِن دَهرِهِ ما تَعَوَّدا) اثر متنبی است که مبتنی بر روش توصیفی­-تحلیلی است. دستاورد تحقیق بیان­گر آن ­است که مدل رمزگانی بارت گویای حضور رمزگان در نقاط مختلف پیکره­ی متن است و نوعی پراکندگی معنایی در سطح متن را نمایان می­سازد که بر متون منظوم کلاسیک نیز قابل‌اجراست. ظهور رمزگان معمّایی سروده جهت معرفی سیف­الدّوله است. رمزگان کنشی نیز جنگاوری وی را به­عنوان کنش­گر اصلی، روایت می­کند. رمزگان معنایی و نمادین در پی معناسازی برای دو شخیصت اصلی و فعّال متن یعنی سیف­الدّوله و متنبی دو گروه خیر و شر را در مقابل هم قرار داده­اند. کلان­رمزگان فرهنگی متن نیز نشان­گر پیوند آن با عناصر اجتماعی و اعتقادی قدرت، تکسب، ایدئولوژی و تأثیرپذیری از آن­هاست که در قسمت پایانی سروده نوعی معلومات عمومی را برای خواننده خلق می­نماید.

کلیدواژه‌ها

‌ساخت‌گشایی

نشانه‌شناسی

رمزگان

رولان‌بارت

متنبی

موضوعات

• نشانه شناسی

---

مراجع

1. نهج­البلاغه.
2. آلن، گراهام. (1392). رولان بارت. ترجمه­ی پیام یزدانجو. چاپ دوم. تهران: مرکز.
3. احمدی، بابک. (1398). ساختار و تأویل متن. چاپ بیست و یکم.تهران: مرکز.
4. احمدی، بابک. (1399). از نشانه­­های تصویری تا متن. چاپ هجدهم. تهران: مرکز.
5. اصفهانی، سیدمرتضی. (1386). کاوش­های نحوی و ادبی (شرح کامل مغنی­اللبیب). ج1. مؤسسه بوستان کتاب.
6. ایکو، أمبرتو. (2005). السیمیائیه وفلسفه اللغه. ترجمه احمد الصمعی. الطبعه الأولی. بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیه.
7. برقوقی، عبدالرحمان. (بی تا). شرح دیوان متنبی. بیروت: دارالکتب­العربی.
8. بینز، نورمان. (1950). الإمبراطوریَّة البیزنطیَّة. تعریب: حُسین مُؤنس ومُحمود یُوسُف زاید. الطبعة الأولى. القاهرة - مصر: مطبعة لجنة التألیف والترجمة والنشر.
9. پین، مایکل. (1392). بارت و فوکو و آلتوسر. ترجمه­ی پیام یزدانجو. تهران: چاپ چهارم. مرکز.
10. تشاندلر، دانیال. (2008). أسس السیمیائیه. ترجمه طلال وهبه. الطبعه الأولی. بیروت: مرکز دراسات الوحده العربیه.
11. الدسوقی، عبدالعزیز. (2006). ابوطیب المتنبی. بیروت: المؤسسة العربیة للدراسة.
12. رزمجو، حسین. (1374). انواع ادبی. مشهد: دانشگاه فردوسی.
13. شعیری، حمیدرضا. (1393). تحلیل نشانه معناشناختی تصویر. چاپ اول. نشر علم.
14. صفوی، کورش. (1397). تعبیر متن. تهران: نشر علمی.
15. گرمس، آلژیرداس ژولین. (1389). نقصان معنا. ترجمه: حمیدرضا شعیری. چاپ اول. تهران: علم.
16. گیرو، پی­یر. (1380). نشانه­شناسی. ترجمه­: محمد نبوی. چاپ اول. تهران: آگه.
17. الفاخوری، حنا. (1392). تاریخ الأدب العربی. چاپ هفتم. تهران: توس.
18. المتنبی، احمدبن­الحسین. (1046). دیوان المتنبی. بیروت: دارصار.
19. میرعبادی، سیدعلی. (1384). فرهنگ توصیفی نشانه­شناسی. چاپ اول. تهران: معرفت و زبان­آموز.
20. وزین‌پور، نادر. (1374). مدح داغ ننگ در ادب فارسی. تهران: معین.
21. الوصیف، ابراهیم، الوصیف، هلال. (2006). التصویر البیانی فی شعر المتنبی. القاهرة: مکتبة وهبة.
22. الیازجی، ناصیف. (بی تا). العرف الطیب فی شرح دیوان ابی­الطیب. بیروت: دارصادر.
23. آذرشب، محمد­علی. امین­مقدسی، ابوالحسن. نیازی، شهریار. بیات، موسی. (1396). «نشانه­شناسی عنوان قصیده (حفرٌ علی یاقوت العرش) سروده محمدعلی شمس­الدین». مجله زبان و ادبیات عربی. دوره 9. شماره 16. صص 1-26.

doi: 10.22067/JALL.V8I16.62327

24. 24. Chandler, Daniel. (1995). Semiotics for Beginners. Landon: Routledge.
25. 25. Danesi, Marcel. (2004). Messages, Signs and Meanings. Toronto: Canadian Scholars Press Inc.
26. 26. Barthes, Roland. (1970). S/Z. Paris: Seuil.
27. 27. Barthes, Roland. (1980). Fourier. Loyola. Paris.
28. 28. Trifonas P.P. (2001). Barthes and the Empire of Signc. Series Editor: R. Appignanesi. UK and USA: Icon Books, and Totem Books