تقابل‌ و ترادف‌های ایدئولوژیک قصیدۀ «ارادة الحیاة» ابوالقاسم الشابی با تکیه بر دیدگاه لسلی جفریز

نوازنی, رحمان; رسول نیا, امیرحسین

doi:10.22067/jallv15.i4.2311-1336

تقابل‌ و ترادف‌های ایدئولوژیک قصیدۀ «ارادة الحیاة» ابوالقاسم الشابی با تکیه بر دیدگاه لسلی جفریز

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

رحمان نوازنی ¹

امیرحسین رسول نیا ²

¹ استاد مدعو گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کاشان، ایران

² دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کاشان، ایران

https://doi.org/10.22067/jallv15.i4.2311-1336

چکیده

فرآیند‌های زبانی، همواره در راستای ایجاد مقوله‌های گفتمانی با دیدگاه‌هایی مبتنی بر جهان‌بینی، درگیر ساختن نوعی روایت از جهان‌ هستند. فرآیندهای زبانی تقابل‌ و ترادف‌ نقش مهم و مؤثری در شکلدهی جهان‌بینی متون دارند. لسلی جفریز (2010) از معدود محققان زبان‌شناسی‌است که با شناخت تقابل و ترادف‌های متنی و چگونگی تنظیم این پدیدۀ متنی در کنار ابزار‌های تثبیت‌شده‌تر تحلیل انتقادی گفتمان، الگویی را برای به دست آوردن بینش از تأثیر جهان‌بینانۀ بالقوۀ متون ترسیم کرده است. جفریز در راستای طرح مؤلفه‌های سبک‌شناسی انتقادی خود با هدف تحلیل انتقادی گفتمان به ارائۀ الگو‌های توسعه‌یافتۀ تقابل و ترادف‌ پرداخته ‌است. انواع تقابل‌های سلبی، انتقالی، تفضیلی، جابه‌جایی، امتیازی، صریح، موازی و تباین و همچنین ترادف‌های ربطی، بیانی و استعاری الگوهای پیشنهادی جفریز در جهت کشف ایدئولوژی پنهان متن است. این پژوهش به‌روش توصیفی- تحلیلی و با هدف تبیین جهان‌بینی حاکم بر متن در قصیدۀ «ارادة الحیاة» اثر ابوالقاسم الشابی به بررسی فرآیند ساختارهای تقابل و ترادف بر اساس این نظریه پرداخته است. دستاورد پژوهش حاکی از آن است که بررسی روابط مفهومی در ساختار متنی تقابل‌ها و ترادف‌های قصیدۀ مذکور در پی ارائۀ مفاهیم جهان‌بینانه است. تقابل‌های شناختی در متن در صدد تبیین مفاهیم گفتمانی؛ از جمله بلندنظری و تنگنظری، تعالی و پستی، امید و یأس، مبارزه و ایستادگی، زندگی و مُردگی ‌است، همچنین ترادف‌ها در پی شکل‌دهی به اندیشه‌های مشترک جامعه در مبارزه با ظلم و استعمار است.

کلیدواژه‌ها

سبک‌شناسی‌ انتقادی

تقابل و ترادف

جفریز

ابوالقاسم الشابی

ارادة الحیاة

ایدئولوژی

موضوعات

زبان شناسی

إسماعیل، عزالدین. (1974). الشعر فی إطار العصر الثوری. بیروت: دارالقلم.
1. ابن‌جنی، عثمان. (1415). الخصائص. بیروت: عالم الکتب.
2. الجبار، مدحت سعید. (1984) الصورة الشعریة عند أبی القاسم الشابی. لیبیا، طرابلس: الدار العربیة للکتاب و المؤسسة الوطنیة للکتاب.
3. الحاوی، ایلیا. (1980). فی النقد و الأدب. دارالکتاب اللبنانی لطباعة و النشر و التوزیع.
4. 5. الشابی، ابوالقاسم. (2005). دیوان الشعریة. المحقق: أحمد حسن بسج. دارالکتب العلمیة.
5. جرجانی، علی‌بن‌محمد. (1405). التعریفات. بیروت: دارالکتاب العربی.
6. رازی، محمدبن ابی‌بکر. (1415). مختارالصحاح. بیروت: دارالکتب العلمیه.
7. شومان، محمد. (2007). تحلیل الخطاب االعالمی؛ نظریة و مناهج تطبیقیة. ط3. القاهرة: الدارالمصریة اللبنانیة.
8. عبدالکریم ، جمعان. (2016). من تحلیل الخطاب الى تحلیل الخطاب النقدی. مناهج ونظریات. عمان: دار کنوز معرفة للنشر والتوزیع.
9. فتوحی، محمود. (1392). سبکشناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها. تهران: سخن.
10. ﻓﺮوخ، ﻋﻤﺮ. (1987). الحیاة اﻟﺸﺎﺑﻲ ﺷﺎﻋﺮ اﻟﺤﺐ و الحیاة. الطبعة الثانیة. بیروت: داراﻟﻌﻠﻢ ﻟﻠﻤﻼیین.
11. لسلی، جفریز. (1402). سبکشناسی انتقادی. مترجم: علیرضا نبیلو وفرشته دادخواه. انتشارات امیرکبیر.
12. یحیاوی، رشید. (1998). الشعر العربی الحدیث. دراسة فی المنجز النصی. بیروت: الدار البیضاء.
13. یعقوب، ناصر. (2004). اللغة الشعریة. بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.
14. حسینی، لیلا و حامد صدقی. (1399). بررسی پارادوکس در شعرعرار مطالعه موردی: دیوان عشیات وادی الیابس. مجلۀ زبان و ادبیات عربی. دورۀ دوازدهم. شمارۀ 2. صص56-36. Doi:10.22067/jallv12.i2.70358.
15. کاظمی، پریسا. (1402). تحلیل انتقادی گفتمان مجموعه اشعار «الحبیب الإفتراضی» غاده السمان بر اساس الگو ی نورمن فرکالف. مجلۀ زبان و ادبیات عرب. دورۀ سیزدهم. شمارۀ4. صص 83-63. Doi:10.22067/jallv15.i3.2110-1079.
16. 17. Jeffries, L (2010). Critical Stylistics: the Power of English, London: Palgrave Macmillan.
17. 18. Simpson , A. Weiner, S.C. (1989) .The Oxford English Dictionary. Oxford University Press Oxford.