خوانش تحلیلی تکنیک بازگشت زمان در رمان الفهرس سنان أنطوان با تکیه بر نظریۀ زمان روایت ژرار ژنت

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

ساناز طوقی ¹

امیرحسین رسول نیا ²

علی نجفی ایوکی ³

¹ دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

² دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

³ دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

https://doi.org/10.22067/jall.2024.87536.1405

چکیده

زمان یکی از ارکان بنیادین هر داستان است و شالودۀ هر روایت، به تصویر کشیدن رویدادها در قالب زنجیرۀ زمان می­باشد؛ اما گاهی اوقات شکستن مرز زمان و درهم­آمیختگی پیوندهای زمانی جای خود را به روایت برخط و تقویمی آن در جریان داستان می­دهد. سنان أنطوان یکی از نویسندگان عرصۀ رمان عربی است که با اتخاذ شیوۀ درهم تنیدن زمان­ها در ساحت رمان و به چالش کشیدن زمان روایت حوادث و رویدادها، هنرمندانه سبک نوینی را در مخل­کردن روایت برخط زمانی پیشه کرده­ که امروزه نزد بسیاری از روایت­شناسان معاصر مولفه­ای درخور توجه است. در پرتو این مسأله، پژوهش حاضر در صدد است تا با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر نظریۀ زمان روایی ژرار ژنت -که به باور منتقدان، کامل­ترین تئوری عرصۀ مفهوم زمان روایی است - به تحلیل کاربست شگرد بازگشت زمانی در رمان الفهرس و خوانش عوامل موثر در جابه­جایی زمانی موجود در آن بپردازد. یافته­های تحقیق حاکی از این است که شاخصۀ بازگشت زمانی داخلی، وجه غالب نمودهای زمانی روایت سنان أنطوان است که در سایۀ اغراضی چون حزن و اندوه، ترس و دلهره و احساس لذت، در پس و پیش کردن ناهمگون زمان­­های داستان و درهم شکستن روال خطی زمان موفق عمل کرده و در آنِ واحد توانسته با دخالت­دهی چنین طرح و تفکر آشفته­ای در بیان زمان روایت، مخاطب را در چگونگی دریافت و کشف حلقۀ پیوند آنها با ابهام روبه­رو کند.
 
 

کلیدواژه‌ها

ژرار ژنت

بازگشت زمانی

روایت معاصر عربی

سنان أنطوان

الفهرس

موضوعات

• مکاتب نقدی

---

مراجع

1.  أمسیلی، نوال و روزه باشوش.(2013). البنیة السردیة فی روایة جسد یسکننی لدیهیه لویز. بیروت: الموسسة العربیة للدراسات و النشر.
2. انطوان، سنان.(2016). الفهرس. بغداد: منشورات الجمل.

3 .ایگلتون، تری.(1368). پیش درآمدی بر نظریه ادبی. ترجمه عباس مخبر. تهران: مرکز.

4 .بوعزه، محمد.(1395). تحلیل متن روایی؛ تکنیک­ها و مفاهیم. ترجمۀ حسن گودرزی لمراسکی و محمد صفایی. بابلسر: انتشارات دانشگاه مازندران.

5 .پاینده، حسین.(1397). نظریه و نقد ادبی. تهران: انتشارت سمت.

6 .التمیمی، جنان عبدالعزیز.(2013). الزمن فی العربیة من التعبیر اللغوی إلی التمثیل الذهنی. بغداد: ریاضۀ دراسات اللغة العربیة و آدابها.

7. 7. تولان، مایکل­جی.(1383). درآمدی نقادانه -زبان شناختی بر روایت. ترجمۀ ابوالفضل حرّی.تهران: بنیاد سینمایی فارابی.

8 .جینت، جرار.(1977). خطاب الحکایة،بحث فی المنبع. ترجمۀ محمد معتصم. الرباط: المجلس العالی للثقافة الهیئة العامة للمطابع العربیة.

9 .دربال، أسما.(2014). زمن السرد فی روایات فضیلة فاروق. الجزائر: نشر جامعة الحاج لخضر.

10. 10. ریمون­کنان، شلومیت.(1387). روایت داستانی بوطیقای معاصر. ترجمه ابوالفضل حری. تهران: نیلوفر.

11 .زکریا القاضی، عبدالمنعم.(2009). بنیة السردیة فی الروایة. الکویت: عین الدراسات و البحوث الانسانیة و الإجتمائیه.                                                                                                                                                               

12 .زیتونی، لطیف.(2002). معجم مصطلحات  نقد الروایة. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.

13 .ژنت، ژرار.(1388). گفتمان روایت، جستاری در باب روش. ترجمۀ معصومه زواریان. تهران: سمت.

14 .عبدالسلام، فاتح.(1999). الحوار القصصی تقنیاته و علاقاته السردیه. بیروت: المدرسة العربیة.

15 .قاسم، سیزا.(1984). بنیة الروائیة دراسة مقارنة فی ثلاثیة نجیب محفوظ. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

16 .میرصادقی، جمال.(1385). عناصر داستان. تهران: سخن.

17 .نجم، محمد یوسف.(1955). فنّ القصة. بیروت: دار البیروت للداسة و النشر.

18 .والاس، مارتین.(1382). نظریه های روایت. ترجمۀ محمد شهبا. تهران: هرمس.

19 .یعقوب، ناصر.(2001). الرؤیة و التشکیل(دراسة فی فنّ جمال ناجی الراوی). بیروت: الموسسة العربیة للدراسات و النشر.

20 .یوسف، آمنه.(2015). تقنیات السرد فی النظریة و التطبیق. بیروت: الموسسة العربیة للدراسات و النشر.

21. حبیبی، علی­اصغر.(1393). «بررسی سه مؤلفۀ زمانی نظم، تداوم و بسامد در رمان ذاکرة الجسد اثر أحلام مستغانمی (براساس نظریۀ زمان روایی ژرار ژنت)». مجلۀ زبان و ادبیات عربی، دورۀ ششم. شماره10. صص29-58.

 (Doi:10.22067/jall.v6i10.40961)

22. حسینی، صدیقه. مهین حاجی­زاده، حمید ولی­زاده. (1399).«تحلیل روند تراجایی تداوم در رمان فرانکشیتاین فی بغداد احمد سعداوی و فرانکشتاین مری شلی». مجلۀ زبان و ادبیات عربی. دورۀ دوازدهم. شمارۀ 2. صص147-168.

 (Doi:10.22067/jallv12.i2.85136)