تحلیل میدان‌های متعارض و عادت‌واره‌های معلق در رمان «خمسة أصوات» غائب طعمه فرمان بر اساس نظریه‌ی پی‌یر بوردیو

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

عبدالباسط عرب یوسف آبادی ¹

فؤاد عبدالله زاده ²

¹ استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

² دانشیار، گروه‏ زبان ‏و‏ ادبیات عربی، دانشکده ادبیات ‏و‏ علوم انسانی،‏ دانشگاه‏ زابل، زابل، ایران

10.22067/jall.2026.97697.1630

چکیده

سرگشتگی روشنفکران در میانه‌ی ساختارهای اجتماعی متضاد، درون‌مایه‌ای محوری در رمان «خمسة أصوات» اثر غائب طعمه فرمان است که زندگی پنج شخصیت نمادین را در بغداد دهه‌ی ۱۹۵۰ رقم می‌زند. این پژوهش با هدف تحلیل جامعه‌شناختی این رمان، از چارچوب نظریه‌ی کنش پییر بوردیو بهره می‌گیرد. نظریه‌ی بوردیو با مفاهیم کلیدی میدان، عادت‌واره و سرمایه، ابزاری تحلیلی برای واکاوی رابطه‌ی دیالکتیک فرد و ساختار، و تبیین موقعیت‌یابی و کنش شخصیت‌ها در عرصه‌های گوناگون اجتماعی فراهم می‌آورد. با کاربست روش توصیفی-تحلیلی، یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مفاهیم این نظریه چگونه به‌طور عینی در ساختار روایی و شخصیت‌پردازی رمان متجلی شده است. تحلیل‌ها حاکی از آن است که توزیع نامتوازن و غیرقابل تبدیل سرمایه‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، شخصیت‌های رمان را در موقعیت‌های حاشیه‌ای و شکننده‌ای در میدان‌های متعارضی همچون اداری، مطبوعاتی و خانوادگی قرار می‌دهد. به تبع، عادت‌واره‌های سرگشته و معلق شکل‌گرفته در این شرایط، مانند انفعال سعید یا نمایشگری شریف، کنش‌هایی ناکارآمد تولید می‌کند که به بازتولید دور باطل شکست و تعلیق می‌انجامد. بدین‌ترتیب، بحران ترسیم‌شده در رمان نه یک تراژدی فردی، بلکه پیامد ضروری ساختارهای اجتماعی ناهمگون و فقدان یک میدان روشنفکری خودمختار است که شخصیت‌ها را در چنبره‌ی تضادهای حل‌ناشدنی گرفتار می‌سازد. به تبع، عادت‌واره‌های سرگشته و معلق شکل‌گرفته در این شرایط، مانند انفعال سعید یا نمایشگری شریف، کنش‌هایی ناکارآمد تولید می‌کند که به بازتولید دور باطل شکست و تعلیق می‌انجامد. بدین‌ترتیب، بحران ترسیم‌شده در رمان نه یک تراژدی فردی، بلکه پیامد ضروری ساختارهای اجتماعی ناهمگون و فقدان یک میدان روشنفکری خودمختار است که شخصیت‌ها را در چنبره‌ی تضادهای حل‌ناشدنی گرفتار می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

پی‌یر بوردیو

میدان

عادت‌واره

غائب طعمه فرمان

«خمسة أصوات»

موضوعات

• نقد ادبی

---