رویکردی نوین به فرآیند واژه‏ گزینی در زبان عربی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده
واژگان از دیرباز تاکنون دارای جایگاهی غیرقابل‌انکار در گفتار بوده‏ اند و در دوره‏ معاصر نیز واژه‏سازی و واژه‏گزینی از یک‌سو از فرآیندهای برتر برابریابی واژگانی جهت برون‏رفت از چالش کمبود واژگان به شمار می‏روند به ‏ویژه در کشورهای عربی‏زبان و فارسی‏زبان و از دیگر سوی به‌عنوان برجسته‏ترین بستر برنامه‏ریزی زبان، موردتوجه زبان‏ پژوهان قرار دارند. هدف از نگارش جستار پیش‏رو، بررسی و مطالعه‏ متون علمی و خبری زبان عربی در دوره‏ معاصر با به‌کارگیری روش توصیفیِ کاربردنگر می‏باشد و تلاش دارد تا در گستره‏ واژه ‏گزینی و اصطلاح‏یابی به خوانش متون کلاسیک زبان عربی با تأکید بر متون شعری دوره‏ جاهلی و تطبیق معنای کاربردی واژگان آن‏ها با تمرکز بر متن‏های علمی و خبری معاصر بپردازد. نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش نشان می‏دهد که بسیاری از واژگان موجود در متون ادبی کلاسیک در دوره‏ معاصر به‌عنوان برابرنهاده‏های واژگان صنعت و مدرنیسم بیشتر در متون غیرادبی به کار گرفته می‏شوند؛ همچنین برآیند نهایی این پژوهش، ‌حکایت از آن دارد که نظر به اشتقاقی بودن زبان عربی، شیوه‏ های برابریابی واژگانی این زبان در حال حاضر به ترتیبِ میزان کاربردِ گویشوران عبارت‏اند از: واژه‏سازی، واژه‏گزینی با غلبه‏ توسعه‏ معنایی و مجاز امّا شیوه‏ها‏ی ترجمه‏ وام‏واژه و سرواژه‏سازی در میان گویشوران معاصر عرب‏ به تقلید از زبان انگلیسی صرفاً در راستای اختصار و در تعابیر و اصطلاحاتِ دارای اطناب کاربرد دارد.

کلیدواژه‌ها


آرلاتور، آنتونی(1384): درآمدی بر زبانشناسی تاریخی، ترجمه ی یحیی مدرسی،‌پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اسلامی،‌تهران.
ابن منظور(دت): لسان العرب، دار صادر، بیروت.
اتحاد الأطبّاء العرب(1984،ط4): المعجم الطّبّی الموحّد، دار طلاس، دمشق.
البستانی، فؤاد افرام(1998،ط4): المجانی الحدیثه، دارالفقه للطباعه و النشر، لبنان.
الثعالبی، أبومنصور(دت): فقه اللغه و سرّ العربیه، دار الکتب العلمیّه، لبنان.
الجارم، علی و أمین، مصطفی(1379، چاپ اول): البلاغه الواضحه، انتشارات الهام، تهران.
خساره، محمد(2008): علم المصطلح و طرائق وضع المصطلحات العربیّه، دارالفکر، دمشق.
الخطیب، أحمد شفیق(1985): الموسوعه الطبیعه المیسَّره، مکتبه لبنان، بیروت.
الخطیب، عدنان(1983): المعجم العربیّ، مجله مجمع دمشق، دمشق.
الخیّاط، محمد هیثم(دت): المصطلحات العلمیّه و نظریّه الضروره، الموسم الثقافی السابع الأردنی.
الزّوزنی، القاضی الإمام أبو عبد الله الحسین بن أحمد(1405ه.ق): شرح المعلّقات السبع، چاپ امیر، قم.
الشحات، سمیر: 145 عاما علی افتتاح قناه السویس، مجلّه الأهرام.
الشرقاویّ، اقبال(1991): معجم المعاجم، دار الجیل، بیروت، لبنان.
الشّهابیّ، مصطفی(1965،ط2): المصطلحات العلمیّه فی اللغه العربیّه فی القدیم و الحدیث، مطبوعات مجمع اللغه العربیّه، دمشق.
فلبر، هلموت(1381، چاپ اول): مبانی اصطلاح‏شناسی، ترجمه‏ی محسن عزیزی، مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.
القرطاجنی، ابوالحسن حازم، (1964)، دیوان، تحقیق عثمان الکعاک، دار الثّقافه، منشورات المکتبه الأندلسیّه.
گروه واژه‏ گزینی فرهنگستان زبان فارسی (1388، ویراست سوم): اصول و ضوابط واژه‏گزینی،انتشارات فرهنگستان،‌تهران.
مختار عمر، أحمد(1982): علم الدلاله، مکتبه دار العروبه للنشر و التوزیع، الکویت.
مدرسی ، یحیی(1387): درآمدی بر جامعه‏شناسی زبان، ‌پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اسلامی،‌تهران.
مطلوب، أحمد(1983): حرکه التعریب فی العراق، المنظّمه العربیه للتربیه و الثقافه و العلوم، بغداد.
الهاشمیّ، أحمد(1425ه.ق، ط1): جواهر البلاغه فی المعانی و البیان و البدیع، انتشارات اسماعیلیان،.
هدّاره، مصطفى، (1958)، مشکله السرقات فی النقد العربی.
یارمحمدی، لطف الله(1385، چاپ اول): ارتباطات از منظر گفتمان‏شناسی انتقادی، انتشارات هرمس، تهران.
یول، جورج(1386، چاپ هفتم): نگاهی به زبان، بررسی زبانشناختی، ترجمه‏ی نسرین پرویزی، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی، تهران.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.