بررسی و تحلیل سبک شناسی آوایی خطبه های نهج البلاغه

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه کوثر بجنورد

2 دانشگاه حکیم سبزواری

چکیده
سبک شناسی، یکی از رویکردهای نقدی است که در سده ی أخیر، توجه ویژه ای از طرف ادیبان و سخنوران به آن شده است. یکی از مهم ترین موضوعات مورد بررسی در سبک-شناسی، بررسی آوایی و یا موسیقایی متن ادبی و به عبارت دیگر سبک شناسی آوایی اثر ادبی است که نحوه ی کاربرد واحدهای آوایی (صدا و آهنگ) در یک موقعیت زبانی و نیز کارکرد بیانی آواهای زبان را بررسی می کند. از جمله متونی که ارزش و شایستگی بررسی و تحلیل سبک شناسی آوایی را دارد، خطبه های نهج البلاغه امیرمؤمنان علی(ع) است. این خطبه ها دارای موسیقی دلنشین و تأثیرگذاری می باشد که توجه ی بسیاری از اندیشمندان و ادیبان را به خود جلب نموده است، نوشتار حاضر بر آن است، تا عناصر سبک ساز آوایی خطبه های نهج البلاغه و میزان انسجام این عناصر با مفاهیم مورد نظر حضرت را با روش توصیفی ـ تحلیلی مورد بررسی قرار دهد. نتایج حاضر از این نوشتار حکایت از آن دارد که سجع، جناس، نظم آهنگ درونی، تکرار، تضاد و مقابله به عنوان نمود های برجسته ی عناصر آوایی در خطبه ها هستند که علاوه بر موسیقی گوش نواز، امکان استنباط معانی و مفاهیم مورد نظر حضرت را فراهم می کنند.

کلیدواژه‌ها


1- ابن جنی، ابی الفتح عثمان (1990م)؛ الخصائص، تحقیق محمد علی النجار، دارالشؤون الثقافیة، بغداد.
2- ابن عاشور، محمد الطاهر (بی‌تا)، موجز البلاغة، الطبعة الأولی، المطبعة التونسیة، تونس.
3- أبو الوفاء، علی الله بن علی (2003م)؛ القول السدید فی علم التجوید (بروایۀ حفص عن عاصم)، چاپ اول، دار ابن حزم، بیروت.
4- ابو زید، نصر حامد (1380ش)؛ معنای متن، پژوهش در علوم قرآن، ترجمه‌ی مرتضی کریمی‌نیا، انتشارات طرح نو، تهران.
5- الأزهری، ابو منصور محمد بن أحمد (1967م)؛ تهذیب اللغة، الدار المصریة للتألیف و الترجمه، مصر.
6- أنیس، إبراهیم (1973)؛ الأصوات اللغویة، دار المعارف، مصر.
7- بشر، کمال (1971)؛ دراسات فی علم اللغة، الطبعة الثانیة، دارالمعارف، مصر.
8- بلقاسم، دفة (2009)؛ نماذج من الإعجاز الصوتی فی القرآن الکریم دراسة دلالیة، جامعة خیضر، الجزائر.
9- بن ادریس، عمر خلیفة (1997)؛ البنیة الإیقاعیة فی شعر البحتری «دراسة نقدیة تحلیلة»، رسالة دکتوراه، حامعة الإسکندریة، مصر.
10- بیاتی، حمید سنا (2007)؛ التنغیم فی القرآن الکریم دراسة صوتیة. بغداد: مرکز إحیاء التراث العلمی.
11- بیگلری، حسن (1366)؛ سر البیان فی علوم القرآن، نشر سنائی، تهران.
12- تفتازانی، سعدالدین (1385)؛ شرح المختصر، چاپ دوم، اسماعیلیان، قم.
13- الجندی، علی (1954)؛ فن الجناس، دارالفکر العربی، القاهره.
14- خلیلی جهانتیغ، مریم (1384)؛ «نگاهی کوتاه به صبغه‌ی هنری کلمات قصار حضرت علی (ع) در نهج البلاغه»، مجله زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال چهارم. صص61 ـ 77 .
15- دشتی، محمد (1379)؛ ترجمه‌ی نهج البلاغه، چاپ سوم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی حضور، قم.
16- الرافعی، مصطفی صادق (1997)؛ اعجاز القرآن و البلاغة النبویة، الطبعة الأولی، دارالمنار، القاهره.
17- رُمّانی، علی بن عیسی (بی‌تا)؛ النکت، تصحیح: محمد خلف الله و محمد زغلول سلام، دارالمعارف، مصر.
18- زرقه، احمد (1993)؛ اسرار لحروف اصول اللغة العربیة، الطبعة الأولی، دار الحصاد للنشر، دمشق.
19- سعران، محمود (بی‌تا)؛ علم اللغة مقدمة للقارئ العربی، دارالنهضة للطباعة والنشر، بیروت.
20- شفیعی کدکنی، محمدرضا (1384)؛ موسیقی شعر، چاپ هشتم، آگاه، تهران.
21- شمیسا، سیروس (1374)؛ کلیات سبک شناسی، چاپ سوم، انتشارات فردوس، تهران.
22- شیرازی، احمد امین (1372ش)؛ آئین بلاغت، چاپ سوم، قم.
23- صالح، رفیق أحمد معین(2003). دراسة اسلوبیة فی سورة مریم، رسالة الماجیستر، جامعة النجاح الوطنیة، نابلس.
24- الصباغ، رمضان (2001)، فی نقد الشعر العربی المعاصر دراسة جمالیة، الطبعة الأولی، دارالوفاء، مصر.
25- الطّیب، عبد الله (2000)، المرشد فهم اشعار العرب و صناعتها، دارالفکر، بیروت.
26- عباس، حسن (1998)؛ خصائص الحروف العربیۀ و معانیها، اتحاد الکتاب العرب، دمشق.
27- العسکری، ابو الهلال (1319)؛ الصناعتین، مطبعة محمود بک، آستانه.
28- غریب، رز (1378). نقد بر مبانی زیبایی شناسی و تأثیر آن در نقد عربی، ترجمه‌ی نجمه رجائی، دانشگاه فردوسی.
29- فتوحی، محمود (1390)؛ سبک‌شناسی نظریه‌ها رویکردها و روش‌ها، چاپ‌اول، نشر سخن، تهران.
30- الفراهیدی، ابن احمد (بی‌تا)؛ کتاب العین، تحقیق عبد الحمید هنداوی، دارالکتب العلمیة، بیروت.
31- فضل، صلاح (1998)؛ علم الاسلوب و مبادئه و اجراءاته، الطبعة الأولی، دار الشروق، القاهرة.
32- قاسمی، حمید محمد(1387)؛ جلوه‌هایی از هنر تصویر آفرینی در نهج البلاغه، انتشارت علمی و فرهنگی، تهران.
33- القلقلیة، عبده العزیز (1992)؛ البلاغة الإصطلاحیة، الطبعة الثانیة، دارالفکر العربی، بیروت.
34- کتانه، فتحی احمد (1999)؛ دراسة الاسلوبیة فی شعر ابی الفراس الهمدانی، رسالة الماحیستر، جامعة النجاح الوطنیه، الفلسطین.
35- الملائکه، نازک (1983)، قضایا شعر المعاصر، الطبعة الثامنة، دار العلم للملایین، بیروت.
36- نحله، محمود احمد (1981)، لغة القرآن الکریم فی جزء عمّ، دار النهضة العربیة، بیروت.
37- ولک، رنه (1370)؛ چشم اندازی از هنر و ادبیات، ترجمه غلامحسین یوسفی و محمد تقی صدقیانی، انتشارات معین، تهران.
38- هدارة، محمد مصطفی (1990)؛ فی النقد الحدیث، الطبعة الأولی. دارالکتب، بیروت.
39- یاقوت الحموی، شهاب الدین ابو عبدالله (2006)؛ معجم الأدباء، دار إحیاء التراث العربی، بیروت.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.