اثرپذیری آدونیس از «المواقف» نفّری در دیدگاه‌های شاعرانه

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه گیلان

چکیده
آدونیس علاوه بر اینکه شاعری پرمایه و تحول‌آفرین است، منتقد و اندیشمندی است که دیدگاه‌های او درباره شعر و شاعری همواره در نقد ادبی مورد توجه قرار گرفته است. بازتاب این نظریات شاعرانه را می‌توان در اشعار او نیز بازیافت. اثرپذیری آدونیس از متون عرفانی و صوفیانه از موضوعات مهمی است که اندیشه وی را با مکتب سوررئالیسم در دوره معاصر نیز پیوند می‌زند؛ امّا تأثیر کتاب "المواقف" تألیف محمدبن عبدالجبار نفّری بر اندیشه و نظرگاه انتقادی آدونیس در شعر، رویکرد شعری او را تا حد زیادی به نگرش‌های عرفانی نفّری نزدیک می‌کند؛ چراکه محتوای این اثر عرفانی با نگرش شاعرانه او در هم می­آمیزد. این مقاله بر آن است تا با روش توصیفی- تحلیلی تأثیر المواقف را بر دیدگاه شاعرانه آدونیس نشان دهد. این اثرپذیری نشانه ­های مختلفی دارد؛ ازجمله تأسیس مجله‌ای به نام "المواقف" توسط آدونیس، استناد به عبارات متن "المواقف" در آثار و اقتباس تعابیر آن کتاب در اشعارش. این تحقیق با هدف آشکار ساختن ریشه­ برخی اندیشه­ ها و آرای آدونیس در کتاب المواقف نشان می­دهد که بیش از همه سه عامل زبان، مضمون و روش، اندیشه ­های آن دو را به هم پیوند می­زند: آدونیس تحت نفوذ نحوه نگرش نفّری نسبت به زبان، زبان منحصربه‌فرد خویش را می‌آفریند. در مضمون نیز، دیدگاه‌های او با در بر گرفتن عمده‌ترین درون‌مایه‌های عرفانی، یعنی وحدت‌گرایی، پویایی و معرفت با سرمنشأ عرفانی کتاب "المواقف" گره می‌خورد و عامل سوم، روش سنت‌شکنی است که از یک سو تحت تأثیر قوی "المواقف" و از سوی دیگر زیر سیطره نگاه سنت‌شکنانه مکاتب غربی، شعر را خرق پیوسته عادات زبانی و محتوایی تعریف می‌کند.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه
کتاب‌ها
1. آدونیس. (الف ۱۹۸۸). الاعمال الشعریۀ الکاملۀ. بیروت: دارالعودۀ. چاپ پنجم.
2. ـــــــ. (۱۹۹۶). الاعمال‌الشعریۀ‌الکاملۀ-اغانی مهیار‌الدمشقی و قصاید أخری.3 ج. دمشق و بیروت: دارالمدی للثقافۀ والنشر.
3. ـــــــ. (ب 1988). التحولات و الهجرۀ فی اقالیم النهار و اللیل. بیروت: دارالآداب.
4. ـــــــ. (۲۰۰۱). الثابت و المتحول. جلد اول. بیروت: دار الساقی.
5. ـــــــ. (الف ۱۹۷۱). اوراق فی الریح. بیروت: دارالعودۀ.
6. ـــــــ. (۱۳۷۶). پیش‌درآمدی بر شعر عربی. ترجمه کاظم برگ‌نیسی. تهران: فکر روز.
7. ـــــــ. (۱۳۷۷). ترانه‌های مهیار دمشقی. ترجمه کاظم برگ‌نیسی. تهران: کارنامه.
8. ـــــــ. (الف ۱۳۸۵). تصوف و سوررئالیسم. ترجمه حبیب الله عباسی. تهران: سخن.
9. ـــــــ. (1343). دیوان الشعر العربی. بیروت: المکتبۀ العصریه.
10. ــــــ. (ب ۱۳۸۵). لمس کردن روشنایی. ترجمه حمید کریم‌خانی. تهران: آهنگ دیگر.
11. ــــــ. (۱۹۷۸). زمن الشعر. چاپ دوم. بیروت: دارالعودۀ.
12. ــــــ. (۱۹۸۵). سیاسۀ الشعر. بیروت: دار الآداب.
13. ــــــ. (۱۳۸۲). عرفان شرق و عرفان غرب. ترجمه رضا عامری. تهران: ترجمان اندیشه.
14. ــــــ. (بی‌تا). فاتحۀ لنهایات القرن. بیروت: دار النهار.
15. ــــــ. (۱۳۸۷). کارنامه باد. ترجمه عبدالرضا رضایی‌نیا. تهران: مرکز.
16. ــــــ. (۱۹۸۹). کلام البدایات. بیروت: دارالآداب.
17. ــــــ. (۱۳۸۸). متن قرآنی و آفاق نگارش. ترجمه حبیب الله عباسی. تهران: سخن.
18. ــــــ. (ج 1988). المسرح و المرایا. بیروت: منشورات دارالآداب.
19. آل‍ن، گ‍راه‍ام. (1380). ب‍ی‍ن‍ام‍ت‍ن‍ی‍ت. ت‍رج‍م‍ه‌ پ‍ی‍ام‌ ی‍زدانجو. تهران: مرکز.
20. امین‌پور، قیصر. (1383). سنت و نوآوری در شعر معاصر. تهران: علمی و فرهنگی.
21. بقلی، روزبهان. (1360). شرح شطحیات. تصحیح هانری کربن. تهران: انجمن ایران‌شناسی فرانسه.
22. جرجانی، علی‌بن‌محمد. (1987). التعریفات. تحقیق و تعلیق: عبدالرحمن عمیرة. بیروت: عالم الکتب.
23. زرین‌کوب، عبدالحسین. (1381). شعله طور. چاپ پنجم. تهران: سخن.
24. سجادی، سیدجعفر. (1362). فرهنگ لغات، اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. چ سوم. تهران: کتابخانۀ طهوری.
25. شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (۱3۵۹). شعر معاصر عرب. تهران: توس.
26. ضاوی، احمد عرفات. (۱۳۸۴). کارکرد سنت در شعر معاصر عرب. ترجمه سیدحسین سیدی. مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد.
27. عباس، احسان. (۱۹۹۲). اتجاهات الشعر العربی المعاصر. چاپ دوم. بیروت: دارالشروق.
28. عرب، عباس. (۱۳۸۳). آدونیس در عرصه شعر و نقد معاصر عرب. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
29. علّاق، فاتح. (۱۳۸۸). مفهوم شعر. ترجمه سید حسین سیدی. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
30. نفّری، محمدبن‌ عبدالله. (۱۳۹۰). المواقف و المخاطبات. ترجمه محمودرضا افتخارزاده. تهران: جامی.
31. النفّری، محمد بن عبدالجبار. (۱۹97). المواقف و المخاطبات. تحقیق آرتور آربری. بیروت: دارالکتب العلمیه.
32. نویا، پل. (۱۳۷۳). تفسیر قرآنی و زبان عرفانی. ترجمه اسماعیل سعادت. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
33. نیکلسون، رینولد. (۱۳۷۲). عرفان عارفان مسلمان. ترجمه اسدالله آزاد. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
مقالات
1. آدونیس. (ب ۱۹۷۱). مجله "المواقف". ش ۷-۸. بیروت.
2. سن مرتین، ژاک. (۱۳۷۲). «شعر تجربه‌ای روحانی». ترجمه رضا صفریان. فصلنامه شعر. ش ۵. صص ۴۲-۴۴.
3. عامری، رضا. (۱۳۸۶). «آدونیس از عرفان شرق تا حاشیه‌های پست مدرنیسم». ماهنامه فردوسی. ش ۵۲ و ۵۳. صص ۵4-۵1.
4. ملایری، یدالله. (۱۳۸۷). «نگاهی به شعر سپید سوریه (با تکیه بر شعر آدونیس)». ادبیات معاصر. ش ۱۲، صص 31-42.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.