بازیابی نشانه‏ های «جریان سیّال ذهن» در چکامه ‏های ادونیس

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده
انتشار رمان «در جستجوی زمان از دست رفته» توسط مارسل پروست، رمان «زیارت» از بانو دوروتی ریچاردسون، داستان «چهرة مرد هنرمند در جوانی» و به ‏ویژه رمان «اولیس» توسط جیمز جویس در سال‏های 1922-1913 به مثابة پیدایش نخستین نمونه ‏های جدّی «جریان سیّال ذهن» به شمار می‏رود. برخی شاخص ‏های بنیادین جریان سیّال ذهن در ادبیات عربی، دارای دیرینه‏ای دور است که به‌زعم نگارنده از متون کلاسیک مانند «حی بن یقظان» ابن‌سینا، «حی بن یقظان» ابن طفیل، «رسالة الغفران» ابوالعلاء معری-که به بیان طه ندا متأثر از ارداویرافنامه فارسی پدید آمده است و هم‏چنین در «توابع و زوابع» ابن شُهید اندلسی آغاز شده و تا امروز در متن‏های داستانی جبران خلیل جبران، چکامه ‏های سرایندگان مکتب تمّوز و در شعرهای داستانی ادونیس و به ‏ویژه در قصاید کلیّة او ادامه یافته است. این جستار بر بنیاد توصیف و تحلیلِ مبتنی بر نقد روان‌شناختی و در پی شناسایی و کشف نشانه‏ های روشن جریان سیّال ذهن در پیشرفته‏ ترین و پیچیده ‏ترین گونة شعری معاصر عربی یعنی «قصیدة کلیه» ادونیس می‏باشد. یافته‏ های حاصل از این پژوهش حکایت از آن دارد که ویژگی‏های بنیادین جریان سیّال ذهن مانند تک‌گویی درونی، حدیث نفس، فوران داده‏های ذهن، پیچیدگی و نمادپردازی تا سرحدّ ابهام، نوسازه‏های زبانی، باهم‏آیی زمان‏ها، و.... در «قصاید کلیّة» ادونیس در جایگاه نمونة ناب متون عرفانیِ سمبولیکِ سوررئال به روشنی قابل بازیابی است؛ همچنین ردّپای باورهای جیمز جویس، مارسل پروست و ویرجینیا وولف دربارة زمان و خاطرات در گفتارهای ادونیس، نظریه ‏پرداز قصیدة کلیه به وضوح دیده می‏شود.

کلیدواژه‌ها


1. ادونیس، علی احمد سعید اسبر. (1972). زمن الشعر. بیروت: دار العودة.
2. ـــــــــــــــــــــ. (1996). أغانی مهیار الدمشقی و قصائد أخری. دمشق: دار المدی للثقافة و النشر.
3. ـــــــــــــــــــــ. (1996). هذا هو اسمی و قصائد أخری. دمشق: دار المدی للثقافة و النشر.
4. ـــــــــــــــــــــ. (1996). مفرد بصیغة الجمع و قصائد أخری. دمشق: دار المدی للثقافة و النشر.
5. ـــــــــــــــــــــ. (1971). مقدّمة للشعر العربیّ. بیروت: دار العودة.
6. استیوارت، جی. آی. ام. (1381). جیمز جویس. برگردان منوچهر بدیعی، تهران: انتشارات نیلوفر.
7. باشلار، غاستون. (1986). حدس اللحظة، ترجمة رضا عزوز و عبدالعزیز زمزم، تونس، الدار التونسیّة للنشر.
8. بشور، ودیع. (2009). أدب الرؤی، المفهوم، البنیة، المثال. لاذقیة: دار نینوی للدراسات و النشر و التوزیع.
9. شوارتس، سنفورد. (1382). هانری برگسون. برگردان خشایار دیهیمی. تهران: نشر ماهی.
10. ایدل، له‏اون. (1367). قصة روان‌شناختی نو. برگردان ناهید سرمد، تهران: انتشارات شباویز.
11. براهنی، رضا. (1365). قصّه‏نوسی. تهران: نشر نو.
12. بیات، حسین. (1390). داستان‏نوسی جریان سیّال ذهن. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
13. الراجحی، عبده. (2007). محاضرات فی الأدب المقارن. بیروت: منشورات دار النهضة العربیة.
14. ساعی، أحمد بسّام. (1978). حرکة الشعر الحدیث فی سوریّة. دمشق: دار المأمون للتراث.
15. ضیمران، محمد. (1389). گذار از جهان اسطوره به فلسفه. تهران: انتشارات هرمس.
16. عیسی فتّاح العبدالله. (2016). مها: تأویل الأسطورة فی کتابات أفلاطون. بیروت: دارالفارابی.
17. می، درونت. (1381). پروست. برگردان فرزانه طاهری. تهران: طرح نو.
18. وولف، ویرجینیا. (1353). خانم دالووی، برگردان پرویز داریوش. تهران: بی‏نا.
19. تسلیمی، علی و مبارکی، سهیلا. (1393). «بررسی کانون روایت و رابطه آن با جریان سیال ذهن در رمان دل دادگی». 16-1. مجله متن‏پژوهی ادبی.
20. حرّی، ابوالفضل. (1390). «وجوه بازنمایی گفتمان روایی: جریان سیال ذهن و تک‏گویی درونی». صص 40-25. پژوهش ادبیات معاصر جهان.
21. طاهری، محمد و سپهری عسکر، معصومه. (1390). «بررسی شیوة به‏کارگیری جریان سیّال ذهن در رمان سنگ صبور، اثر صادق چوبک، مجلة بوستان ادب، دانشگاه شیراز.
22. مختاری، قاسم و زندنا، معصومه. (1394). «بررسی جریان سیال ذهن در رمان «اللص والکلاب» نجیب محفوظ». صص 139-122، فصلنامه لسان مبین.
23. Humphrey, Robert. (1959). stream of Consciousness in the moden Novel, University of California Press, Berkely and California.
24. Pope, Kenneth S & Singer. (1978). Jerome L, The stream of Consciousness: Scientific Investigations into the Flow of Human Experience, Plenum, New York.
25. Emile legouis&louis gazamian. (1954). history of english literature, london.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.