زبان و ادبیات عربی

پست مدرنیسم ایدئولوژیک از منظر نقد جامعه‌شناختی (بررسی موردی: قصیده فضیحة الثعلب اثر ابراهیم نصرالله)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

اعظم محمودی

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/jallv13.i2.2103-1032
چکیده
نقد جامعه­شناختی ادبیات، از شیوه­های نوین نقد ادبی است که شکل­گیری آن به‌صورت روشمند و علمی به آغاز قرن نوزدهم میلادی بازمی‌گردد. به عقیدۀ صاحب­نظران عرصۀ جامعه­شناسی ادبیات، هر اثر ادبی بیان هنرمندانۀ وقایع اجتماعی زمانۀ خویش است. در این شیوۀ نقد، ساختار و محتوای اثر ادبی و ارتباط آن با شرایط محیط اجتماعی و سیاسی، جهان­بینی و نگرش پدیدآورنده اثر؛ و چگونگی انعکاس تصویر جامعه در جهان تخیلی و هنری او بررسی می­شود. پست‌مدرنیسم نیز یکی از رویکردهای جدید قرن معاصر است که بر حوزۀ معنایی وسیعی؛ ازجمله هنر و ادبیات، فرهنگ و سیاست، و اقتصاد دلالت دارد و بیانگر مرحلۀ جدیدی از تحولات تاریخ بشری است. این پژوهش سعی دارد به بررسی اجتماعی- سیاسی قصیدۀ فضیحة الثعلب اثر ابراهیم نصرالله یکی از برجسته­ترین شاعران و نویسندگان مقاومت فلسطینی بپردازد و وجوه پست‌مدرنیسم ایدئولوژیک را در آن ارزیابی کند. شیوۀ پژوهش توصیفی و روش تحلیل اطلاعات کیفی است. یافته­ها نشان می­دهد شاعر گرچه از لحاظ جنبه­های صوری و تکنیکی؛ از تمهیدات و شگردهایی بهره برده است که شعر او را در زمره آثار پست‌مدرنیستی قرار می­دهد ولی ازنظر محتوایی و معنایی با تکیه بر نگرش ایدئولوژیک خویش از برخی قواعد پست‌مدرنیسم عدول کرده و از آن در خدمت اشاعۀ باورهای عقیدتی خود بهره برده است. ابراهیم نصرالله در این قصیده کوشیده است تا در عین آفرینش یک اثر ادبی در قالب و صورتی نو، از چارچوب باورهای خویش خارج نشود و با برجسته ساختن ابعاد گوناگون ماهیت استکباری آمریکا از تفکر امپریالیستی این کشور انتقاد کند

کلیدواژه‌ها

"نقد جامعه‌شناختی
پست‌مدرنیسم
ایدئولوژی
ابراهیم نصرالله
فضیحة الثعلب


  1. . پاینده، حسین (1390). داستان کوتاه در ایران (داستان­های پسا مدرن) ج3. تهران: نیلوفر.

    1. پوینده، محمد جعفر (1378). تا دام آخر. گزیده گفتگوها و مقاله­ها. تهران: چشمه.
    2. پین، مایکل (1382). فرهنگ اندیشه انتقادی از روشنگری تا پسامدرنیته. ترجمۀ پیام یزدانجو. تهران: مرکز.
    3. رضایی، عرب علی (1382). واژگان توصیفی ادبیات. تهران: فرهنگ معاصر.
    4. شفیعی کدکنی، محمد رضا (1395). صور خیال در شعر فارسی. چاپ هیجدهم. تهران: نیل.
    5. شمیسا، سیروس (1371). بیان. چاپ دوم. تهران: انتشارات فردوسی.
    6. صفوی، کوروش (1383). از زبان شناسی به ادبیات. نظم. چاپ دوم. تهران: سوره مهر.
    7. فرکلاف، نورمن (1379). تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمه فاطمه شایسته پیران و دیگران. تهران:مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.
    8. کوهن، جان (1986). بنیة اللغة الشعریة. ترجمة محمد الوالی و محمد العمری. الطبعة الأولی . المغرب: الدار البیضاء.
    9. لوئیس، بری و دیگران (1383). مدرنیسم و پسا مدرنیسم در رمان (پسا مدرنیسم و ادبیات). گزینش و ترجمه حسین پاینده. تهران: روزنگار.
    10. لیوتار، ژان- فرانسوا (1380). وضعیت پست مدرن. ترجمه حسینعلی نوذری. تهران: گام نو.
    11. مکاریک، ایرناریما (1390). دانشنامۀ نظریه­های ادبی معاصر. چاپ 4. تهران: آگه.
    12. نصرالله، ابراهیم (1993). فضیحة الثعلب. الطبعة الأولی. عمان- اردن:دار الشروق للنشر و التوزیع.
    13. وائل برکات، وائل والسیّد غسّان (1995). مقدمة فی المناهج النقدیة للتحلیل الأدبی. دمشق
    14. وحیدیان کامیار، تقی و عمرانی، غلامرضا (1386). دستور زبان فارسی 1. چاپ نهم. تهران: سمت.
    15. الیسوعی، روبرت ب. کامیل (1996). أعلام الأدب العربی المعاصر. الطبعة الأولی. بیروت: الشرکة المتحدة للتوزیع.
    16. یورگنسن، ماریان و فیلیپس لوییز (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نشر نی.
    17. تدینی، منصوره (1387). «مدرنیسم و پست مدرنیسم در ادبیات داستانی معاصر». رشد آموزش زبان و ادب فارسی. دوره بیست و یکم. ش3. صص 17-12.
    18. حسینی، لیلا و صدقی، حامد (1399). «بررسی پارادوکس در شعر عرار- مطالعۀ موردی: دیوان عشیات وادی الیابس». دو فصلنامه زبان و ادبیات عربی. سال دوازدهم. شمارۀ2. صص 56- 36.
    19. خضری، سید محمد رضا و عظمت پناه، مریم (1399). «واکاوی جامعه شناختی ادبی در داستان کوتاه الزیف بر اساس اسلوب لوسین گلدمن». دو فصلنامه زبان و ادبیات عربی. سال دوازدهم. شمارۀ1. صص 194- 181.
    20. رحمتی، مریم؛ همتی، شهریار و کرمی، سارا (1398). «تحلیل نشانه شناختی تصاویر روی جلد دیوان­های شعری ابراهیم نصرالله» (بررسی موردی: دیوان­های «نعمان یستردّ لونه» و«فضیحة الثعلب»). دو فصلنامه نقد ادب معاصر عربی. سال نهم.. صص 95- 73.
    21. رحیم­بیگی، ساناز؛ براتی، محمود و هاشمی، مرتضی (1395). «تحلیل سطح بلاغی (ادبیت) و ایدئولوژیک (اندیشگانی) زبان در رمان­های پسا مدرن ایرانی». فصلنامه نقد ادبی. سال 9. ش33. صص 175- 151.
    22. عسگری حسنلو، عسگر (1387). «سیر نظریه­های نقد جامعه شناختی ابیات». ادب پژوهی. ش4. صص64- 43.
    23. علائی، مشیّت (1380). «نقد ادبی در جامعه شناسی». کتاب ماه ادبیات و فلسفه. سال چهارم. ش 10و 11. صص 33-20.
    24. قهرمانی، علی و قهرمانپور، معصومه (1398). «بررسی تکنیک کولاژ در شعر سوزان علیوان با تکیه بر دیوان "رشق الغزال"». فصلنامه لسان مبین. سال یازدهم. ش37. صص87- 71.
    25. هاجری، حسین (1384). «انعکاس اندیشه­های پست­ مدرن در ادبیات داستانی معاصر ایران (1379- 1357)» مجموعه مقالات «ما و پست مدرنیسم». چاپ اول. پژوهشگاه علوم انسانی. تهران.
    26. Hutcheon, Linda (1999). A poetics of postmodernism (History, Theory, Fiction). New York and London: Routledge.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما