تحلیل سبک‌شناختی قصیده «البحر الطویل» اثر قاسم حداد: مطالعه‌ای در سطوح زبانی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

جابر امام زاده ¹

ابوالحسن امین مقدسی ²

¹ دانش‌آموخته دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/jall.2026.94480.1564

چکیده

سبک‌شناسی، به مثابه رویکردی مهم در نقد ادبی، با تمرکز بر سطوح گوناگون زبان، از آوا و واژگان تا نحو و بلاغت، امکان ژرف‌کاوی در ساختار و بافت آثار ادبی را فراهم می‌آورد. تحلیل سبک‌شناختی، با بررسی نظام‌مند سطوح زبانی (آوایی، واژگانی، نحوی، بلاغی)، ابزاری موثر برای درک ساختار و غنای متون ادبی، به‌ویژه شعر نو، فراهم می‌آورد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا بر مبانی نظری سبک‌شناسی (با تاکید بر تعامل سطوح)، به تحلیل قصیده «البحر الطویل» اثر قاسم حداد، شاعر برجسته بحرینی می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی مؤلفه‌های سبکی برجسته در سطوح چهارگانه و تبیین چگونگی تعامل این سطوح در خلق سبک شخصی حداد، مفصل‌بندی مضامین کانونی (گفتگو با میراث، ماهیت شعر، دغدغه‌های معاصر) و تحقق پتانسیل زیبایی‌شناختی و معنایی شعر است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حداد در سطح آوایی با انتخاب عامدانه بحر کامل و کاربرد هدفمند زحاف‌ها و علت‌ها، موسیقی متناسب با درونمایه خلق کرده است. در سطح واژگانی، تلفیق واژگان سنتی و مدرن در کنار استعاره‌های متراکم و بدیع، به غنای معنایی و ابهام هنری دامن زده است. ساختار نحوی پویا (تنوع جملات، جابجایی ارکان) و انسجام بلاغی مبتنی بر استعاره و نماد، به ویژه نقش استعاره محوری «بحر طویل» در ایجاد انسجام استعاری، از دیگر ویژگی‌های سبکی برجسته قصیده است. این پژوهش نشان می‌دهد که تعامل هدفمند سطوح زبانی، سبکی نوآورانه را برای حداد رقم زده که در آن زبان، هم ابزار و هم موضوع تأمل است و درک کامل اثر و جایگاه شاعر، مستلزم توجه به این هم‌افزایی میان فرم و محتواست.

کلیدواژه‌ها

سبک‌شناسی

قاسم حداد

البحر الطویل

تحلیل سبکی

سطوح زبانی

موضوعات

• سبک شناسی

---