بازیابی ایماژ عشق در پرتو انگاره نقاب و سایه (خوانش یونگی از سروده‌های عبدالوهاب البیاتی)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

فرزانه زارعی

استاد مدعوگروه زبان و ادبیات عربی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد،ایران

https://doi.org/10.22067/jallv16.i42510-1600

چکیده

ایماژعشق از مباحث بنیادین ادبیات و روان‌شناختی به شماره می‌آید. بنیاد زندگی و شالوده هستی بر آن استوار است. عشقی که جوهر آفرینش و راز پنهان میان ذرات هستی است. عبدالوهاب البیاتی شاعر برجسته عراقی مفهوم عشق را در شعر خود به‌عنوان نیرویی آفریننده و بنیان هستی می‌بیند؛ ازاین‌رو عشق در جهان شعری او از سطح احساس فردی فراتر می‌رود و به تجربه‌ی انسانی اجتماعی و عرفانی بدل می‌شود؛ زیرا عشق را جوهر رهایی انسان می‌داند. این پژوهش با رویکردی نقد اسطوره گرا و با تکیه‌بر روش توصیفی تحلیلی به بررسی نمودهای عشق در سروده‌های عبدالوهاب البیاتی با بهره‌گیری از مفاهیم روان‌شناختی نقاب و سایه می‌پردازد. رهیافت فرجامین این پژوهش حکایت از آن دارد انگاره عشق در جهان شعری بیاتی فرایند تکاملی است که شاعر در بستر آن از پسِ نقاب‌های اجتماعی و اسطوره‌ای عبور می‌کند، با سایه‌ی درونی خویش روبهرو می‌شود و درنهایت به‌نوعی تکامل وجودی و رستاخیز و جاودانگی دست می‌یابد. از این منظر، عشق در آثار بیاتی نه‌تنها نیرویی عاطفی؛ بلکه مسیری برای کشف خویشتن، پیوند با ناخودآگاه و رسیدن به تکامل وجودی است. عشق در شعر عبدالوهاب البیاتی از بستر تاریخ، تمدن، اسطوره، سیاست و تجربه‌های سفر و تبعید عبور می‌کند و به نیرویی سازنده تبدیل می‌شود.عشق در جهان شعری او نه‌فقط یک تجربه شخصی و حسی است؛ بلکه قدرتی است که می‌تواند سبب رستخیز، باززایی و تجدید حیات فرهنگی و تاریخی  یک سرزمین از دل رنج‌ها ، ویرانی‌ها  و تاریکی‌ها شود .

کلیدواژه‌ها

عشق

هستی

نقاب

سایه

اسطوره

عبدالوهاب البیاتی

موضوعات

• نقد ادبی

---

مراجع

1. البیاتی، عبدالوهاب (1995). الأعمال الشعریة. ج2. بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.
2. ___________(1989).بستان عائشة.القاهرة : دارالشروق.
3. ___________(1985).الذی یأتی ولایأتی.ط4.القاهرة: دار الشروق
4. پالمر. مایکل(1385). فروید ،یونگ و دین، ترجمه محمد دهقان پور و غلامرضا محمودی. تهران: رشد.
5. الجیوسی،سلمی الخضراء. (2007). الاتجاهات والحرکات فی الشعر العربی الحدیث. ترجمة عبدالواحدلؤؤة. بیروت: مرکز داراسات الوحدة العربیة.
6. خلیل، احمد خلیل (1995). معجم الرموز. بیروت: دارالفکر اللبنانی.
7. داود، انس.(1975). الأسطورة فی شعرالعربی الحدیث. المصر: مکتبة عین شمس الجدیدة.
8. رستگار فسایی،منصور (1388). پیکرگردانی در اساطیر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی
9. شمیسا، سیروس. (1378). بیان. تهران: فردوسی
10. شولتز، دوان (1390). نظریه‌های شخصیت. ترجمه یحیی سید محمدی، تهران: ویرایش.
11. صبحی، محی الدین (1988). الرؤیا فی شعر عبدالوهاب البیاتی. بغداد: دارالشؤون الثقافیة العامة.
12. عوض، ریتا.(1974). اسطورة الموت والانبعاث فی الشعر العربی. بیروت: الجامعة الامرکیة.
13. عباس،احسان.(1978).اتجاهات الشعر العربی المعاصر.الکویت : علم المعرفة
14. حقوقی، محمد (1375). شعر زمان ما. فروغ فرخزاد. تهران: نگاه
15. مورنو،آنتونیو(1392).یونگ، خدایان و انسان مدرن.ترجمه داریوش مهرجویی.چاپ هفتم.تهران: نشرمرکز.
16. یاحقی، محمد جعفر (1375). فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی. چاپ دوم. تهران: سروش
17. یونگ، کارل گوستاو (1373). روانشناسی ضمیر ناخودآگاه. ترجمه محمدعلی امیری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی
18. ___________(1377). انسان و سمبل‌هایش. ترجمه محمود سلطانیة. چاپ 8. تهران: جامی.
19. زارعی، فرزانه (1401). «استدعاء الروایات المیثولوجیة من منظور البعث والإحیاء فی أشعار فایز خضور».نشریه زبان و ادبیات عربی. دوره14.شماره1.صص76-60. Doi:10.22067/jallv14.i1.2012-1007
20. صدیقی، بهار وحسین ناظری (1390). واکاوی روان شناختی مفاهیم«پری»و«عشق»در سروده های خلیل حاوی.نشریه زبان و ادبیات عربی.شماره5. صص191-167.Doi:10.22067/jall.v3i5.11237
21. صدیقی، بهار (1395). «خوانش اسطوره‏گرای تمنّای جاودانگی در سروده‏های عبدالوهاب البیّاتی». نشریه نقد ادب معاصر عربی. دوره6.ش12صص.167-201.Dor: 20.1001.1.23225068.1395.6.10.7.8
22. صدیقی، بهار و فرزانه زارعی(1395). «واکاوی تطبیقی خاستگاه پدیداری اسطورة جفت‌گیاهی در تمدّن‏های فارسی و عربی «مطالعه موردپژوهانه: اسطوره سیاوش و سودابه و تمّوز و عشتار».نشریه کاوشنامه ادبیات تطبیقی .دوره6.شماره 22. صص115-138.
23. فقهی،عبدالحسین، ابوالحسن امین مقدسی و حمید دادفر (2022). دراسة الاتجاهات العابرة للحدود الوطنیة فی أشعار عبد الوهاب البیاتی. مجلة اللغة العربیة وآدابها. العدد4.صص503-525.Doi: 10.22059/jal-lq.2020.298315.1018
24. عمر یسیر، خالد(2014). الأسطورة ووظائفها فی دیوان عبد الوهاب البیاتی. مجلة دراسات فی اللّغة العربیة وآدابها.العدد16.صص158-127.