تحلیل اثر داستانی البحث عن الشمس بر اساس مربع نظام‌های معنایی لاندوفسکی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

حسین الیاسی

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان، ایران

https://doi.org/10.22067/jallv16.i4.2412-1491

چکیده

داستان «البحث عن الشمس» نوشتۀ عزالدین جلاوجی، نویسندۀ معاصر الجزایری، بازتاب‌دهندۀ واقعیت سرزمین فلسطین و نبرد مردم آن برای آزادسازی میهنشان و تلاش برای بازیابی هویت ازدست‌رفته است. در این اثر، الگوی لاندوفسکی، از نظریه‌پردازان حوزۀ نشانه‌-معناشناسی، مبنای تحلیل قرارگرفته است. او بر این باور است که معنا در روایت از خلال کنش‌هایی همچون مجاب‌سازی، القا، تشویق، تطبیق و تصادف شکل می‌گیرد و با محوریت یافتن کنش، لایه‌های گوناگون معنایی پدید می‌آید. هدف از انجام پژوهش، تحلیل نظام‌های معنایی موجود در متن رمان بر اساس الگوی لاندوفسکی است. انجام این تحقیق از آن جهت اهمیت و ضرورت داد که می‌تواند درباره نحوه کشف نظام‌های معنایی متن و تحلیل آن‌ها در متون مختلف کمک کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که روایت با فضایی تنش‌آلود و معرفی «مقهور» به‌عنوان شخصیت ایستا آغازشده و در ادامه، شخصیت «غریب» باهدف متقاعد ساختن مقهور برای ایستادگی در برابر ربیب وارد صحنه می‌شود. غریب با گذر از مراحل دشوار مجاب‌سازی، سرانجام موفق می‌شود مقهور را به کنش وادارد؛ کنشی که منجر به بیرون راندن ربیب و شکستن حصاری می‌شود که به دست ربیب و حامیانش بنا شده است. در پایان، با تحقق هم‌آیی و شکل‌گیری توانش کنشی، مقهور به شخصیتی فعال با جهت‌گیری مثبت تبدیل می‌شود و با آغاز کنش از سوی او، فلسطین به‌عنوان ابژۀ ارزشی روایت، به رهایی دست می‌یابد. نظام معنایی برنامه‌داری در مجموع بر دیگر نظام‌های معنایی در این رمان غلبه دارد و باعث حرکت پی‌رفت داستان، خلق حوادث جدید و تغییر وضعیت زیستی کنشگران داستان شده است.

کلیدواژه‌ها

نشانه معنا‌شناسی

نظام‌های معنایی

اریک لاندوفسکی

عزالدین جلاوجی

رمان البحث عن الشمس

موضوعات

• معناشناسی

---

مراجع

1. البرزی، پرویز. (1386). مبانی زبان‌شناسی متن. تهران: نشر امیر کبیر.
2. بابک معین، مرتضی. (1396). معنا به‌مثابۀ تجربۀ زیسته. تهران: نشر سخن.
3. _________ (1400). ابعاد گمشدۀ معنا در نشانه‌شناسی روایی کلاسیک؛ نظام معنایی تطبیق یا رقص در تعامل. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
4. بارت، رولان. (1392). امپراتوری نشانه‌ها. ترجمه ناصر فکوهی، تهران: نشر نی.
5. جلاوجی، عزالدین. (2022). البحث عن الشمس. ط 1. الجزائر: منشورات المنتهی.
6. ریترز، جورج. (1386). نظریۀ جامعه‌شناسی در دوران معاصر. ترجمۀ محسن ثلاثی. تهران: نشر علمی.
7. سجودی، فرزان. (1384). نشانه‌شناسی و ادبیات. تهران: فرهنگ کاوش.
8. الشابی، أبو القاسم. (1955). أغانی الحیاة: دیوان شعر أبی القاسم الشابی. ط 1. القاهرة: دار مصر للطباعة.
9. شعیری، حمیدرضا. (1395). تجزیه و تحلیل نشانه‌-معناشناسی گفتمان. تهران: سمت.
10. شعیری، محمدرضا. (1395). نشانه‌-معناشناسی ادبیات. تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.
11. گرمس، آلژیرداس ژولین (1389). نقصان معنا. ترجمه: حمید رضا شعیری، تهران: نشر علم.
12. محمدی اصل، عباس. (1399). پارسنز و نظریۀ کنش. چاپ 1. تهران: نشر گل‌آذین.
13. امیری‌فر، عاطفه؛ قاسم‌زاده، سید علی؛ بابک معین، مرتضی. (1399).«تحلیل کیفیت معنابخشی به پدیدارها در زبان گفتمان عرفان برمبنای آرای‌لاندوفسکی».جستارهای زبانی.شمارۀ4.صص767-795..Dor: 20.1001.1.23223081.1399. 11.4.26.1
14. بابک معین، مرتضی. (1397). «کارآیی نظام‌های معنایی و تعاملی لاندوفسکی در تحلیل گفتمان‌های آموزشی». جستارهای زبانی. دوره 9.شمارۀ 3. صص 297-317.Dor: 20.1001.1.23223081.1397.9.3.9.8
15. باقری، مصطفی؛ گرجی، مصطفی؛ کوپا، فاطمه؛ میرزایی، علی (پدرام). (1402). «واکاوی تعامل نشانه‌های جسمانۀ عاشقانه در سروده‌های فروغ فرخزاد با رویکرد نشانه‌-معناشناسی اریک لاندوفسکی». مجلۀ زبان‌شناسی اجتماعی. دورۀ 7. شمارۀ 1. صص 4-25..Doi: 10.30473/Il.2024.68681.1610
16. بوجناح، زاهیة. (2024). «توظیف الأجناس الأدبیة فی المسرح الجزائری الفجاج الشائکة والبحث عن الشمس لعزالدین جلاوجی أنموذجاً». مجلة العمدة فی تحلیل الخطاب ولسانیات النص. العدد 1. المجلد الثانی. صص 332-347
17. حسینی معصوم، سید محمد؛ شعیری، حمیدرضا؛ اکبری، مرجان. (1402). «تحلیل تعاملات کنش‌گران روایت زال و رودابه از منظر نظام‌های معنایی چهارگانه لاندوفسکی». فصلنامۀ نقد ادبی. دورۀ 16. شمارۀ 4. صص 65- 108.
18. رسول‌نیا، امیرحسین؛ نجفی ایوکی، علی؛ نقوی، سمانه. (1399). «تحلیل نشانه‌معناشناختی گفتمان در رمان بازگشت به حیفا اثر غسان کنفانی». مجلۀ زبان و ادبیات عربی. سال 12.شمارۀ 2.صص 21- 35..Doi: 10.22067/jallv12.i2.59942
19. شموری، ولید. (2021). مقاربة سیمیائیة فی مسردیة البحث عن الشمس لعزالدین جلاوجی. مجلة العمدة. العدد 1. المجلد الثانی. صص 244-278.
20. فارسی، بهنام؛ صیادانی، علی. (1395). «نشانه‌شناسی عناوین در رمان سه‌گانۀ نجیب محفوظ». مجلۀ زبان و ادبیات عربی. شمارۀ 15. صص 158-182..Doi: 10.22067/jall.v8i15.49109
21. کنعانی، ابراهیم. (1396). «از نظام جسمانه‌ای تا تعامل تطبیق؛ نشانه‌شناسی تجربه در یک عاشقانه آرام نادر ابراهیمی». نشریۀ روایت‌شناسی. سال اول. شمارۀ 2. صص 105-127. Dor: 20.1001.1.25886495.1396.1.2.1.0.
22. محمدزاده، مسعود؛ بابک معین، مرتضی. (1400). «نشانه‌-معناشناسی گفتمانی تن نگاشته‌های ‌ایران». مجلۀ جستارهای زبانی. شمارۀ 4. صص 265-304..Doi: 10.29252/LRR.12.4.9
23. Courtes, J. (1991). Semiotic Analysis of discourse. Paris: Hachette. [In French].
24. Fontanille, J. (1999). sema at sema. Les figures du corps. Paris: Mainsonneuve et Larose. [In French].
25. Landowski, E. (2004). Passions sans nom. Paris: p.u.f. [In French].
26. __________. (2005). Presence of the other. Paris: p.u.f. [In French].