میزوژنی نرم در رمان «النظارة السوداء» اثر احسان عبدالقدوس

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

سحر دهقانی ¹

حسین شمس‌آبادی ²

سید مهدی نوری کیذقانی ²

عباس گنجعلی ²

¹ دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

² دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

https://doi.org/10.22067/jallv16.i42407-1441

چکیده

میزوژنی، باور یا نگرشی است که ریشه در تعصبات عمیق اجتماعی، فرهنگی و تاریخی علیه زنان دارد و در طول تاریخ از طریق اشکال مختلف تبعیض، خشونت و انقیاد تداوم یافته است. این نگرش، به‌طور گسترده در جوامع مختلف مشاهده شده و اثرات آن تنها محدود به حوزه اجتماعی نیست، بلکه فرهنگ، ادبیات و حتی ساختارهای حقوقی و اقتصادی جوامع را نیز تحت تأثیر قرار داده است. بر این اساس، میزوژنی به عنوان یکی از اشکال تبعیض و نابرابری در جوامع مختلف، نیازمند بررسی و تحلیل دقیق است تا بتوان ابعاد اجتماعی و فرهنگی مرتبط با آن را بهتر شناخت. این مفهوم، به‌عنوان یکی از جنبه‌های اساسی ادبیات، در رمان‌ها و آثار ادبی مختلف نمود پیداکرده است. رمان‌ها، به دلیل توانایی در بازتاب واقعیت‌های اجتماعی، می‌توانند بستری مناسب برای مطالعه میزوژنی و تأثیر آن بر نگرش‌ها و رفتارها باشند. یکی از آثاری که در این زمینه قابلیت بررسی دارد، رمان «النظارة السوداء» اثر احسان عبدالقدوس است. این رمان در پس‌زمینه جامعه سنتی مصر روایت می‌شود و توانسته است تصویری دقیق و عمیق از وضعیت انسانی و نگرش شخصیت‌ها و جامعه نسبت به زنان، یا به‌عبارت دیگر نسبت به پدیده میزوژنی، ارائه دهد. بر این اساس، این پژوهش با هدف تحلیل تأثیرات میزوژنی بر فرهنگ، جامعه و روابط انسانی انجام شده و تلاش دارد روند شکل‌گیری نگرش‌ها و رفتارها را روشن سازد. در این راستا، نویسندگان با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی، کوشیده‌اند با مطالعه رمان منتخب، جلوه‌های میزوژنی موجود در آن را شناسایی و بررسی کنند. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که عبدالقدوس با استفاده از مؤلفه‌های میزوژنی نرم، رفتارهای آسیب‌رسان به زنان را در رمان خود نمایش می‌دهد و با خلق تنش‌های روانی و اجتماعی، تصویری واقع‌گرایانه از موقعیت زنان در جامعه مصر ارائه می‌کند؛ زنانی که تحت سلطه مردان و محدودیت‌های فرهنگی و اجتماعی قرار دارند.

کلیدواژه‌ها

رمان

زن

میزوژنی

احسان عبدالقدوس

النظارة السوداء

موضوعات

• نقد ادبی

---

مراجع

1. اسحاقیان، جواد. (1388). درنگی بر سرگردانی‌های شهرزاد پسامدرن. چاپ دوم. تهران: گل‌آذین.
2. البازغی، سعد. (1989). دلیل الناقد الأدبی. د.م: دارالکتب.
3. پاک‌نهاد جبروتی، مریم. (1381). فرادستی و فرودستی در زبان. چاپ اول. تهران: گام نو.
4. حسینی، مریم. (1396). ریشه‌های زن‌ستیزی در ادبیات کلاسیک فارسی. چاپ چهارم. تهران: چشمه.
5. خلیفه، سحر. (1992). مذکرات إمرأة غیر واقعیة، الطبعة الثانیة. بیروت: دار الآداب.
6. دوبووار، سیمون. (1380). جنس دوم. ج 2. مترجم قاسم صنعوی. چاپ دوم. تهران: توس.
7. ستاری، جلال. (1375). سیمای زن در فرهنگ ایران. چاپ دوم. تهران: مرکز.
8. عبدالقدوس، احسان. (د.ت). النظارة السوداء. القاهره: دارالهلال.
9. کولنتای، الکساندر؛ انگلس، فریدریک؛ زکتین، کلارا؛ رید، ئولین. (1381). زنان در جامعه. مترجم اصغر مهدی‌زادگان. تهران: نگاه.
10. یاغی، عبدالرحمن. (1972). الجهود الروائیة. الطبعة الاولی. د.م: دارالعودة.
11. یزدانی، زینب. (1377). زن در شعر فارسی. چاپ دوم. تهران: فردوس
12. فتاحی، حوری. (1392). بررسی سیمای زن در رمان‌های نجیب محفوظ. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشگاه اراک: دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی
13. مراونه، نعیم. (1398). بررسی و تحلیل زن ستایی و زن‌ستیزی در آثار برجسته نظم و نثر فارسی از آغاز تا قرن هشتم. پایان‌نامه دکتری. دانشگاه شهید چمران اهواز. دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی. استادان راهنما: محمدرضا صالحی مازندرانی و نصرالله امامی.
14. نیکخواه، ماه‌منظر. (1400). تحلیل نقش‌زن در داستان‌های هزار و یک شب. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشگاه اصفهان. دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی

 

15. آبدانان مهدیزاده، محمود؛ دادخواه تهرانی، حسن؛ هاشمی، نرجس. (1445). «المرأة العاملة فی روایات خولة حمدی(روایة أحلام الشباب...، یومیات فتاة مسلمة، أن تبقی، یاسمین العودة أنموذجاً». اللغة العربیة وآدابها، 16(36). صص 74-95. doi: 10.22067/jallv16.i1.2401-1369
16. شایان مهر، رضیه، دهقان، علی، و دشت پیما، ناصر. (1398). «نمایشی از آن دیگری: بررسی مردسالاری و زن‌ستیزی با خوانشی فمنیستی در سه نمایش نامه بهرام بیضایی». هنرهای نمایشی و موسیقی (هنرهای زیبا)، 24(3 )، صص47-58.
17. کاویان‌پور، طلعت. (1386). «ادبیات زن محورانه در ادب فارسی». چیستا. 236و237. صص 470-486.
18. محمدی، اویس، صادقی، زینب.(1392). «نقد فمینیستی داستان کوتاه مردی در کوچه از کتاب چشمانت سرنوشت من‌اند از غاده السمان». زبان و ادبیات عربی، (8)، صص 85-113.Doi:10.22067/jall.v5i8.24196
19. مریمی، الهام، حیدریان شهری، احمدرضا.(1401). «بازنمایی جایگاه زن در جامعه سنتی رمان‌های میرالالطحاوی؛ الخباء و نقرات الظباء». زبان و ادبیات عربی، 14(2)، صص35-50.Doi:10.22067/jallv14.i2.80842
20. مسبوق، سیدمهدی؛ فتحی مظفری، رسول؛ محمدزاده، جواد. (1445). «صدی المرأة فی شعر أبی العلاء المعری والخاقانی الشروانی: دراسة نقدیة مقارنة». اللغة العربیة وآدابها، 16(36). صص 1-20.

Doi: 10.22067/jallv16.i1.54775

21.Johnson, A.G. (2005). The Gender Knot: Unraveling Our Patriarchal Legacy. 2nd ed. Philadelphia: Temple University Press.